Kerkblad SAMEN

SAMEN is het kerkblad van de Protestantse Gemeente in Eindhoven.samen oktober 2016.03

SAMEN wil de lezers verdieping bieden in de vorm van themanummers of een artikelenreeks over actuele onderwerpen rond geloof, kerk en samenleving.
Daarnaast is in het kerkblad informatie te vinden uit de wijkgemeenten en leest u over het werk van de Diaconie en andere activiteiten voor heel Eindhoven. Verder vindt u informatie over kerkdiensten, cursussen, thema-avonden e.d

Bent u bijdragend lid van de Protestantse Gemeente Eindhoven en draagt u minimaal € 60 bij, dan wordt dit blad gratis bij u thuis bezorgd. Bent u geen lid dan wordt een abonnementsbijdrage van € 15 gevraagd.

U kunt zich via de nieuwe PGE webshop inschrijven voor een abonnement. Ook kunt u dat telefonisch doen bij het kerkelijk bureau 040-2522575 of per Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

Huishoudelijk Reglement redactie SAMEN.
Richtlijnen voor auteurs.

JAARTHEMA'S van de 3 Kerkgemeentes over het jaar 2016-2017

‘Graag nodigen we de lezers uit om kennis te nemen van het jaarprogramma van de eigenwijkgemeente, maar vooral om over de eigen grens heen te kijken naar wat anderen van plan zijn. We hopen daarmee te bereiken dat steeds meer lezers inschrijven voor programma’s, die hen aanspreken- of zij nu door de eigen wijkgemeente of door een ander zijn georganiseerd.’

Onderstaande artikelen staan op pagina 8 en 9 van Samen jaargang 45 no. 8

Jaarthema Johannesgemeente: DEEL JE LEVEN! ...Lees meer...

JAARTHEMA JOHANNESGEMEENTE : DEEL JE LEVEN!

Inleiding
'Jezus nam de vijf broden en de twee vissen, keek omhoog naar de hemel en sprak er het zegengebed over uit. Daarna brak hij het brood en gaf het met de vissen aan zijn leerlingen om aan de menigte uit te delen.' (Lucas 19: 16) Als we het hebben over delen, komt dit beeld bij christenen als vanzelf op. Het is een centraal verhaal in ons geloof: dat we door samen te delen overvloed kunnen ervaren in ons leven. Dit seizoen gaan we aan de slag met het landelijke jaarthema 'Deel je leven'. Dat gaat verder dan het delen van brood en vis, verder dan het delen van je geloof. In de bijeenkomsten willen we stilstaan bij verschillende kanten van het leven delen. Wat betekent het eigenlijk, je leven delen? We delen met onze naasten, met de mensen op het werk, met de kerkelijke gemeente: maar wat delen we dan eigenlijk? Durven we daarbij ook te delen wat ons ten diepste beweegt? Komen we er weleens aan toe om met anderen te delen waar we onrustig van worden, of waar we juist rust in kunnen vinden?
Je kunt je leven delen door samen iets te doen: eten, film kijken, samen muziek maken. Er zijn mensen die hun levens op intensieve manier delen, doordat ze samen in een (christelijke) leefgemeenschap leven. We kunnen ons geloof delen met andere gelovigen, we kunnen delen door samen iets te maken. We kunnen elkaar deelgenoot maken van onze geschiedenis, en ga zo maar door! We zien er naar uit om in het komende seizoen met dit thema aan de slag te gaan. Wees welkom, doe mee en deel je leven!
ds. Kirsten Wuijster en ds. Bert Jan van Haarlem

Avond I: Deel je leven!
In onze christelijke traditie leren we al van jongs af aan dat we met elkaar moeten delen. Jezus droeg het ons op: ‘Wie twee stel onderkleren heeft, moet delen met wie er geen heeft, en wie eten heeft moet hetzelfde doen.’
Maar het delen van je leven: dat gaat nog een stap verder dan delen van wat je hebt.
Op deze avond willen we onderzoeken wat we vanuit de Bijbel kunnen zeggen over het delen van je leven. Die zoektocht begint al bij Genesis, waar geschreven staat: 'God, de Heer, dacht: Het is niet goed dat de mens alleen is, ik zal een helper voor hem maken die bij hem past.'
Daarna gaan we kijken met wie we ons leven eigenlijk delen, en wat we dan delen. Met de één delen we meer dan met de ander, de één staat dichter bij ons dan de ander. Het doel van deze bijeenkomst is dat we in gesprek komen over met wie we ons leven delen, en hoe. Wat speelt daar eigenlijk allemaal in mee? En speelt ons geloof daar ook nog een rol bij?
Misschien blijkt aan het eind van de avond dat er nog wel stappen te maken zijn, dat we meer van ons leven kunnen delen dan we tot nu toe gewoon zijn.
We hopen op een mooie eerste avond, waarin we kunnen delen in onze zienswijzen, in ons geloof en ons leven.
Wanneer: Woensdag 21 september 2016, 20.00 uur, Johanneskerk
Opgeven bij Kristen Wuijster of Bert Jan van Haarlem

Avond II: Deel je leven: Levenslijn
We willen in gesprek gaan over de ontwikkeling van geloven in ons eigen leven.
Ieder mens wordt bepaald door onder meer het gezin waarin je bent opgegroeid, de opleiding die je hebt genoten, het beroep dat je uitoefent (of hebt uitgeoefend) en de invloed van kerk en geloven.
We nemen de tijd om individueel een tijdbalk in te vullen. Daarna vertellen we elkaar onze ervaringen. Hoe heeft het geloof zich ontwikkeld en wie of wat zijn daarbij belangrijk geweest? Iedereen kan haar of zijn verhaal doen.
Wanneer: Dinsdag 1 november 2016, Johanneskerk

Avond III : Deel je leven: Samen film kijken – Samba
Samba kwam tien jaar geleden vanuit Senegal naar Frankrijk. Hard zwoegend heeft hij er allerlei bescheiden baantjes.
Alice is een leidinggevende die onlangs een burn-out kreeg.
Samba is bereid tot alles om papieren te bemachtigen, terwijl Alice haar leven op orde probeert te krijgen door vrijwilligerswerk te doen voor een organisatie. Beiden vechten tegen de uitzichtloosheid van het bestaan tot het lot hen samenbrengt.
Wanneer: Vrijdag 9 december 2016, Johanneskerk

Avond IV: Deel je leven: Het vormen van een geloofsgemeenschap
De christelijke traditie kent vormen van samenleven, waarin mensen hun geloof en leven delen. We kunnen denken aan de rijke traditie van de kloosterorden, maar ook andere vormen van christelijke leefgemeenschappen. Over een kerkelijke gemeente is vaak gedacht en gesproken als over een gezin: de familia Dei. We kennen het ‘oude’ gebruik om als christenen over elkaar te spreken als broeders en zusters. Dat wordt gedaan vanuit de gedachte dat wij in het geloof kinderen van één vader zijn. De avond wordt geleid door ds. Rosaliene Israël, die deel uit maakt van de leefgemeenschap Oudezijds 100 in Amsterdam.
Wanneer: Maandag 6 februari 2017 (de datum is onder voorbehoud, het kan ook een andere maandag of donderdag in januari of februari 2017 worden)

Avond V: Deel je leven: Ontmoeting met andere gelovigen
Een avond samen met andere gelovigen: Niet-westerse Christenen, Moslims, Hindoe's, Joden...
Wanneer: Vrijdag 17 maart 2017

Avond VI Deel je leven: Verbeelding
Wanneer: Dinsdag 2 mei 2017

Kloosterbezoek 13 en 14 mei 2017
We willen het seizoen ook dit jaar afsluiten met een bezoek aan een klooster. We leven twee dagen zo veel mogelijk mee in het ritme van een kloostergemeenschap.
U kunt zich nu al opgeven. We weten graag ruim van te voren op hoeveel mensen we kunnen rekenen, met het oog op het reserveren van verblijf in een klooster.

Jaarthema Eindhoven-Zuid: IN RUIMTE GEZET ... Lees meer...

JAARTHEMA VAN DE Eindhoven -ZUID : IN RUIMTE GEZET

In het komende seizoen 2016-2017 hebben we weer een aantrekkelijk programma waar hopelijk velen aan mee zullen doen. Op deze wijze is er alle gelegenheid om elkaar (opnieuw) te leren kennen in het kader van gemeenteopbouw. Het Jaarthema is 'in ruimte gezet'. Dit thema is leidraad voor verschillende activiteiten, maar het komt niet in alle georganiseerde ontmoetingen expliciet tot uitdrukking. Er is een notitie beschikbaar rond dit thema dat vooral toegespitst is op de huiskamergesprekken. Ook in dit komende seizoen zullen er naast de reguliere vieringen, onder andere diensten zijn rond de jeugd, CONNECT en kunst-poëzie-muziek. De startdienst vindt plaats op 18 september.In het hieronder staande schema ziet u een overzicht van het programma in het teken van Vorming en Toerusting en wat daarmee samenhangt. Ongetwijfeld zullen er nog activiteiten toegevoegd worden. In SAMEN en het wijkbulletin worden die nader aangekondigd. Vrijwel alle bijeenkomsten vinden plaats in de Ontmoetingskerk.

Vier bijeenkomsten rond Bibliodrama, op de maandagen 5 september; 3 oktober; 7 november en 5 december van 12.30 – 14.30 uur.

Kring rond de psalmen, op de dinsdagen 30 augustus, 20 september, 18 oktober en 29 november van 14.00 – 16.00 uur.

Vier Bijbelstudies aan de hand van het evangelie van Marcus: 'Wie is toch deze?', op de donderdagen 22 september, 17 november, 16 februari en 20 april om 20.00 uur.

Vier avonden rond Godsbeelden en kerklidmaatschap. Deze bijeenkomsten zijn een vervolg op de sessies rond agnosticisme van het afgelopen jaar. Op de donderdagen 20 oktober, 19 januari, 23 maart en 30 mei om 20.00 uur. Met de filosoof Onno Zijlstra is afgesproken dat hij een avond over Kierkegaard zal verzorgen. Datum volgt.

'De kunst van het ouder worden'; op 12 oktober wordt er een eerste bijeenkomst gehouden van 13.30 – 15.30 uur. We beginnen met een DVD van de Mondriaanstichting, zie http://www.mondriaan.eu/nl/voorlichtingsfilm-de-kunst-van-het-ouder-worden. Aan de hand van vragen zal op een interactieve manier worden ingegaan op wat in de film wordt aangereikt. De inhoud van de volgende middagen zal mede ingevuld worden door wat in deze eerste bijeenkomst naar voren komt.

Geloofsopvoeding. We zijn enkele vieringen rond kinderen en gezin aan het voorbereiden. Na afloop van deze vieringen is er gelegenheid om met elkaar van gedachten te wisselen over geloofsopvoeding en alles dat daarbij komt kijken.

Op woensdag 21 september om 20.00 uur is er een nieuwe avond (volgens beproefd recept) in het kader van 'Kunst en evangelie'. Eén van de Jozef-verhalen staat dan centraal. Later dit seizoen volgt ook een bezoek aan een tentoonstelling van een hedendaagse kunstenaar die met religieuze thematiek bezig is. Op dinsdag 22 november van 14.00 – 16.00 uur organiseren we een creatieve schrijfworkshop, om onze schrijftalenten (opnieuw) te ontdekken.

Contextueel Bijbellezen. In de loop van het seizoen worden daar nadere plannen voor gemaakt, mogelijk ook tegen de achtergrond van de ervaringen van onze uitgezonden predikant Sietske Blok, die in Brazilië betrokken is bij een uitgebreid oecumenisch programma van contextueel Bijbellezen (CEBI). Ds. Sietske Blok zelf zal op 11 oktober in ons midden (nadere aankondigingen volgen). Op pastoraal gebied zal er een voortzetting zijn van de succesvolle formule van de huiskamergesprekken en natuurlijk de aandacht voor individueel pastoraat.

De activiteiten van Connect zullen ook na het vertrek van Herma van der Veen zoveel mogelijk worden voortgezet: de gespreksgroep Back-to-Basics, aandacht voor kinderen, de eetgroep etc. Nadere informatie volgt. In 2017 zal er weer een Musical worden gehouden. De voorbereidingen zijn al in volle gang. De Instuif zal elke 1e en 3e woensdag van de maand voortgang vinden, mogelijk zelfs iets worden uitgebreid wat betreft het inhoudelijke programma.

Nieuwe initiatieven uit de gemeente worden zeer op prijs gesteld.

Jaarthema Toerusting in Kruispuntgemeente ... Lees meer...

TOERUSTING IN KRUISPUNTGEMEENTE

Seniorenkring
Op 6 september gaan we weer van start met de seniorenkring. We beginnen om 10.00 uur in de Adventskerk en buigen ons over het boekje van ds. René van Loon met de titel ‘Bouwers in de eerste gemeenten’.
Wees welkom om met elkaar een boeiend seizoen tegemoet te gaan.

Catechisatie
Iedereen wordt verwacht op woensdagavond 21 september om 19.00 uur. De jeugd vanaf groep 8 is welkom bij Calum Macleod en Teuny Broere. De uitnodigingen ontvangen jullie in de 2e week van september. Het boekje ‘Het bijbels ABC’ uit de Reflectorserie zal worden gebruikt.
De +15 jeugd krijgt catechese van ds. Pauw uit het boekje ‘Geloof je dat nog?’, eveneens uit de Reflectorserie.
We hopen dat jullie allemaal zullen komen. Alle lessen worden gegeven in de Adventskerk.

Belijdeniscatechisatie
Tot op heden heeft één persoon zich opgegeven voor de belijdeniscatechisatie. Dat is fijn, maar er kunnen er nog meer bij. Dus schroom niet om ds. Pauw te mailen/bellen. En... gewoon meedoen kan ook. Als u/jij er nog niet klaar voor bent om belijdenis te doen, dan is dat helemaal niet erg.

Petruskring
Deze interkerkelijke kring start dinsdag 20 september. Vanaf 19.45 uur staat koffie/thee klaar in de Adventskerk. Om 20.00 uur starten we met de 2e Petrusbrief o.l.v. ds. Pauw.

Prekenserie
In de komende periode wil ds. Pauw stilstaan bij het radicale onderwijs van Jezus in de bergrede.

Startweekend
Het aankomende startweekend vindt plaats op 1 en 2 oktober. We hopen velen daar te zien. Het is goed om ook op deze feestelijke manier aan mensen rondom de Adventskerk te laten zien wie we zijn.

Inhoud kerkblad SAMEN

Elk maand wordt gekeken welke artikelen uit het kerkblad online gezet kunnen worden. Hieronder vindt u per maand een selectie van artikelen.

2017  SAMEN  juni 2017 nummer 6. Lees meer...

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Waarden" op pagina 2 van Samen jaargang 46 no. 6

Wat zijn onze waarden

Wat zijn waarden ?
Waarden zijn opvattingen die we met elkaar delen en die ons gedrag voor een belangrijk deel in het “gareel” houden. Een waarde kan bijvoorbeeld zijn dat we vinden dat we ‘lief moeten zijn voor elkaar’. Maar het kan ook zijn dat we veel waarde hechten aan ‘de sterkste wint’ of ‘iedereen moet zoveel mogelijk vrij zijn om te zeggen en te doen wat zij of hij vindt’. Soms worden waarden vertaald in ‘normen’. Verkeersregels zijn een mooi voorbeeld daarvan. Dan heb je de waarde om iedereen ruimte te bieden om zich te verplaatsen vertaald in regels : ‘je moet rechts rijden’, ‘je moet voorrang geven waar dat wordt aangegeven’ en ‘ je mag niet passeren bij een inhaalverbod’.

Joods christelijke waarden ?
In de politiek wordt ook vaak gesproken over de vraag wat onze waarden zijn. Onze samenleving is best ingewikkeld en het wordt er niet eenvoudiger door als we allerlei mensen binnenhalen met heel andere religies, waarden en regels dan die waaraan wij gewend zijn. We organiseren inburgeringscursussen om duidelijk te maken wat onze gewoonten en manieren zijn die uit onze waarden voortkomen. Maar het valt niet altijd mee om te vertellen wat voor waarden daar allemaal achter zitten . Nogal eens wordt gezegd dat de ‘joods christelijke traditie’ ten grondslag ligt aan onze waarden en regels. Het is evident dat veel elementen in onze samenleving daaruit voortkomen: onze kerktorens die naar boven wijzen, het klokgelui bij aanvang van een kerkdienst, onze feestdagen (Kerst, Pasen Pinksteren, Hemelvaart) en nog heel veel meer.
.
Maar zo eenduidig is het niet
Als we naar de geschiedenis van die joods christelijke traditie kijken dan vinden we lang niet altijd een overtuigend fundament voor onze huidige waarden. Discriminatie, vrouwonvriendelijkheid, verdrukken van minderheden, het is allemaal in die traditie terug te vinden, terwijl wij in onze tijd van die ‘waarden’ duidelijk afstand hebben genomen. Aan de andere kant zijn er ook mensen die vinden dat onze waarden lang niet kunnen tippen aan de echte kenmerken van het christendom. In dit nummer wordt een pamflet gepubliceerd opgesteld door een groot aantal vooraanstaande mensen uit het veld van kerk en theologie, waarin tegen het lichtvaardig gebruik van dat begrip ‘joods christelijke traditie’ wordt geprotesteerd.

Een samenstel van waarden noemen we ook wel ‘cultuur’. Om de cultuur in een samenleving te typeren is het wellicht beter te rade te gaan bij sociologen en aanverwante wetenschappers die onderzoek hebben gedaan naar de cultuur van een samenleving. Heel bekend is wel de beroemde klassieke studie van Geert Hofstede die is samengevat in het boek ‘Allemaal andersdenkenden, omgaan met cultuurverschillen’. Lang geleden, maar nog steeds actueel. Hij onderzocht waardesystemen en cultuurkenmerken in een groot aantal landen en kwam zo tot een vergelijking die hij ook nog eens in getallen uitdrukte. We geven enkele voorbeelden van kenmerken van de Nederlandse cultuur versus de Arabische, omdat dit verschil in onze samenleving het meest ter discussie staat. Een van die kenmerken is de ‘machtsafstand’ . Dat is de afstand die burgers beleven tussen zichzelf en de macht, de leider, de autoriteit. Wij kijken niet zo erg op tegen autoriteiten. In Nederland is dat een stuk lager dan in de Arabische landen volgens Hofstede. Een ander cultuurkenmerk is ‘het individualisme’ . Dat gaat om de vraag of de groep waartoe je behoort (een partij, een geloof, een familie) van grotere invloed is op wat je doet en vindt dan jijzelf. In Nederland is die invloed een stuk minder dan in de Arabische landen. Op weer een ander kenmerk blijken de Arabieren meer waarde te hechten aan succes, aan kracht en resultaat (meer ‘macho’ zouden we tegenwoordig zeggen) dan de Nederlander die meer waarde hecht aan de kwaliteit van het bestaan. Andere bekende schrijvers op dit terrein bieden eveneens vergelijkingen op basis van geobserveerde gedragskenmerken van volken. Als we dat soort analyses op ons in laten werken wordt duidelijk dat je een multiculturele samenleving niet zo gemakkelijk met een overkoepelende term kunt typeren. Ook wordt duidelijk dat je zo’n samenleving niet even met een paar vriendelijke gesprekjes tot een eenheid kunt maken. De verschillen zijn daarvoor te diep geworteld.

Waar gaan we naar toe?
Het sociaal cultureel planbureau laat in jaarlijkse publicaties cultuurkenmerken oplichten , waarbij de ontwikkeling die deze kenmerken in de loop der jaren hebben doorgemaakt wordt getoond. In het laatst gepubliceerde ‘sociaal/cultureel rapport’ (december 2016) wordt geconcludeerd dat het onwaarschijnlijk is dat cultuurverschillen in Nederland zich ingrijpend laten integreren. In het slothoofdstuk van deze publicatie staat : ‘ als we denken over Nederlandse waarden, is men het roerend eens over het belang van algemene begrippen als democratie en vrijheid. Al snel raken mensen echter verdeeld over de vraag wat democratie en vrijheid precies inhouden en waar de grenzen liggen (Dekker en Den Ridder 2016). We wezen op een toenemende segmentering, een afnemende overbrugging tussen groepen en een groeiend onvermogen om andersdenkenden te begrijpen. Het zal in de toekomst een enorme uitdaging blijven om een zekere mate van gemeenschappelijkheid tussen Nederlanders te vinden. In dit proces kunnen onvoorziene omstandigheden druk op de ketel zetten’.

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk onderzoek (NWO) gaf een aantal jaren geleden een samenvattend studierapport uit over cultuuraspecten en – verschillen in opvattingen over vele leef- en werkgebieden in de samenleving. Die samenvatting is gepubliceerd in een boekje onder de titel “Respect”. Daarmee wil men zeggen dat het onvermijdelijk en zelfs wenselijk is dat in een samenleving verschillende culturen bestaan, en dat het beleid zich niet moet richten op het vermengen van alles in een smeltkroes, maar op het bevorderen van onderling respect voor verschillen in cultuur en leefwijze : mooi gezegd, maar niet zo eenvoudig te realiseren.

De rol van de kerken
Toch blijft dan de vraag welke cultuuraspecten bij voorkeur nagestreefd moeten worden. Veel daarvan ligt in de grondwet vast. Maar ‘waardedragers’ zoals kerken kunnen in de samenleving een belangrijke rol spelen in het levendig houden van de discussie over de vraag hoe mensen kunnen samen leven en wat er in het leven echt toe doet. Niet op basis van hun soms dubieuze traditie, maar vanuit een eigentijds doordenken van de betekenis van hun geloof voor de samenleving. Nederland is een van de meest seculiere landen in Europa geworden. Belangrijke kerken worstelen met hun eigen identiteit en verdwalen in een tuin van pluraliteit en vrijblijvendheid: ‘iedereen op zijn of hare wijs’. Dat is niet altijd bevorderlijk voor hun zeggingskracht en invloed op de samenleving. Maar het kan wel, dat zien we onder anderen aan de enthousiaste toeloop van veel kerkleden naar vluchtelingenhulp. Het is te hopen dat christenen in staat blijven om in dialoog met godsdiensten van nieuwkomers de boodschap van God in eigentijdse woorden, begrippen en daden geïnspireerd uit de dragen:

‘Gij hebt ons aan het woord doen komen
om tussen werk’lijkheid en dromen
getuigen van Uw Geest te zijn’.

Jan Scheurer

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Waarden" op pagina 3 van Samen jaargang 46 no. 6

Pamflet van een groot aantal spraakmakende christenen gericht aan onze politici
over christelijke cultuur

Hier een bericht terug vanuit de christelijke cultuur.

Wij hebben uw flirts gezien, en zijn blij met de hernieuwde waardering voor onze mooie traditie. Om de renaissance van onze relatie in goede banen te leiden, laten we graag eerst even onze kant van het verhaal horen. Het is beter om naar elkaar te luisteren, dan over elkaar te praten. Als u na het lezen van deze vijf stellingen nog steeds met ons verder wilt,
zien wij uit naar vier mooie politieke jaren na 15 maart.

Boezemvrienden worden we (gelukkig!) nooit.
Een kerk is geen politieke partij, en een politieke partij is geen kerk. Dat moet je ook niet willen, daarvoor hebben we de scheiding van kerk en staat. Als die twee te veel bij elkaar op schoot gaan zitten, krijg je een politieke of religieuze dictatuur waar niet God of het volk, maar alleen de machthebbers mee gediend zijn. Of de zetels nou naar links of naar rechts gaan, de kerk zal altijd haar eigen koers varen. En daarin niet bang zijn om kritisch tegenover de regering te staan waar het evangelie daarom lijkt te vragen. In de bijbel woonden de beste profeten ver weg van het paleis, voor ieders bestwil.

Ons koninkrijk is niet van hier.
Christenen zijn geen stemvee. Hun koninkrijk is niet van hier, hun koning is niet van deze aarde. Dat kun je dromerig noemen (letterlijk: het hoofd in de wolken) of staatsgevaarlijk (want Jezus had geen boodschap aan Caesar). Altijd zullen we onze handen en woorden inzetten voor een betere versie van de grond waarop onze voeten staan. Altijd zullen we ons inzetten om het beloofde koninkrijk in godsnaam alvast wat gestalte te geven in het land waar wij leven. Altijd zullen we verbinding zoeken met de naasten. En toch blijft het zo dat je de christelijke cultuur onmogelijk kunt mobiliseren als politieke kracht. Ons koninkrijk is een groteske utopie - te radicaal voor de compromissen van uw coalities, te allesomvattend voor uw landsgrenzen, te veeleisend voor uw verantwoordelijke beleidsmakers.

‘Christelijk’ is een uitnodiging, geen afgrenzing.
Iedereen mag bij de christelijke cultuur horen. Jood, Griek, man, vrouw, koning, slaaf. Zo zei een van onze oprichters het ongeveer, de apostel Paulus. Deze christelijke jood met een Romeins paspoort schreef dat in het Grieks. Christen word je niet door ras of uit geboorte of vanwege je historie. Christen mag je zijn door de genadige adoptie van een liefdevolle hemelse vader. Dat uitnodigende karakter zit diep verankerd in de christelijke cultuur.
Overal waar die term gebruikt wordt, moet er een welkom klinken. Jezelf ‘christelijk’ noemen om daarmee hele groepen anderen buiten te sluiten is geen optie binnen onze traditie. Zelfs niet als die ander geldt als concurrent of zelfs bedreiging: ‘Heb uw vijand lief’ is een vuistregel die wij wonderlijk (soms pijnlijk) genoeg hebben meegekregen van onze Heer zelf.

De christelijke cultuur is barmhartigheid.
Wie ‘christelijk’ mag heten en wie niet, vertelt Jezus aan de hand van een verhaal over schapen en bokken. De schapen (de christenen) staan aan Jezus’ rechterhand en mogen daar staan omdat ze hongerigen voedden, dorstigen te drinken gaven, vreemdelingen opnamen, naakten kleedden en zieken en gevangenen bezochten. Meer dan alle geloofsstellingen, meer dan alle kerkgang of kerkgeschiedenis is dit het fundament van alle christelijke cultuur: de barmhartigheid. Heb God lief boven alles en behandel een ander zoals je zelf behandeld wilt worden - dat is het hart van de Wet en de profeten, en dus het hart van de christelijke traditie.

De christelijke moraal maakt het politici onmogelijk.
Wie de Bergrede of andere woorden van Jezus wil doorvoeren als politiek program, loopt al snel gillend weg. Wraak wordt ondergeschikt aan het toekeren van de andere wang. Vergeving moet tot in het oneindige worden herhaald. Als een ander iets van je eist, moet je niet weigeren maar juist het dubbele geven. Daar valt geen politiek op te bedrijven.
Het is een open uitnodiging naar gewelddadige profiteurs om een weerloze cultuur omver te lopen. Eeuw in, eeuw uit hebben fans van Jezus het gezegd: ‘Dit kunt u toch niet menen!’ Maar hij meende het serieus genoeg om het in praktijk te brengen en zich te laten verraden,
bespotten, bespugen, mishandelen en kruisigen. Politici die met de christelijke cultuur flirten hebben de plicht om zich tegelijkertijd rekenschap te geven van dat eerste voorbeeld van de ‘eerste christen’.

Tot slot
Wij passen ervoor om ingezet te worden voor holle campagne-retoriek, om als stemvee te worden opgetrommeld, om de symbolische stok te zijn waarmee anderen worden weggeslagen. Dat druist recht tegen het hart van het christendom in, dat wereldwijd open is, grenzeloos barmhartig en lokale politieke beslommeringen ver overstijgt.

Aan de andere kant juichen we het toe - dat de christelijke traditie zoals christenen die zelf verwoorden, meer ruimte krijgt in het politieke spel en in het maatschappelijk gesprek. Laat kinderen weer iets leren over die dwarse idealist die Jezus Christus was. Laat hen leren wat geloven betekent, zodat zij met begrip kunnen opgroeien in een multireligieuze samenleving. Laat hen leren waar de alomtegenwoordige christelijke symboliek in onze geschiedenis echt naar verwijst, zodat ze beschermd worden tegen opportunistisch misbruik ervan. Leef het hen politiek voor, zodat al het mooie dat de christelijke cultuur voorstaat, meer gerealiseerd zal worden.
Tot zegen voor alle volken, zoals de oude woorden dat zo mooi zeggen.

ontleend aan : https://www.petities24.com/christelijke-cultuur
was ondertekend door een lange lijst van spraakmakende christenen

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Bezieling en relaties" op pagina 4 van Samen jaargang 46 no. 6

Bezieling en relaties

Wat de ziel is? Dat vind ik altijd een ingewikkelde vraag. Misschien meer iets voor psychologen, filosofen en theologen. Bezieling – daar kan ik me wel iets bij voorstellen. Niet in woorden uitdrukken, maar zien. Bezieling is zichtbaar. In de AK van april kwam dit woord ook ter sprake. Wat voor bezieling is zichtbaar in de PGE, hoe krijgen we (meer) bezieling in de PGE. Christof opende de vergadering van mei met een aantal teksten van Bonhoeffer die daarbij aansluiten. Gemeenschapsvorming in Christus, dat is de kerk. Als AK hebben we de missie om die gemeenschapszin binnen de PGE te bevorderen en te ondersteunen. Waar mogelijk en waar nodig. Het echte werk gebeurt in de wijken, in de diensten, in de activiteiten, in de gespreksgroepen, in de onderlinge contacten.

In de AK van mei spraken we met Christiaan, jeugdouderling in de Kruispuntgemeente. Hij lichtte de evaluatie toe van het werk dat gedurende anderhalf jaar door jongerenwerker Erin is uitgevoerd. Zij werkte op één dag in de week met en voor jongeren van de gemeente. Daaruit kunnen we enkele lessen trekken. Het is het organiseren van activiteiten wat heel veel tijd kost, en waarvan het rendement niet zo helder is. Het aangaan van relaties, iets doen met jongeren, in gesprek zijn..: dat kost minder energie en levert meer op. Willem Mak, vertegenwoordiger van de ESK/Tint herkent dat ook in het studentenwerk. Hou het klein, ga samen eten, leer elkaar kennen. En daar kun je als oud(er) gemeentelid heel goed aan bijdragen! Je hoeft als oudere je niet aan te passen en ‘mee te doen’ met de leefwereld van de jongere. Integendeel, blijf vooral jezelf, heb belangstelling, stel vragen, wees oprecht en authentiek, bedenk hoe je jongeren kunt betrekken bij dingen die je zelf al doet. Daarmee geef je als kerk invulling aan de uitdaging om relevant te blijven voor de jongeren vandaag.

In de CvK ontstaan later dit jaar meerdere vacatures. We hopen dat mensen zich beschikbaar willen stellen. Tegelijkertijd denkt de AK na over een plan B, bijvoorbeeld door werkzaamheden anders te organiseren of door het halen van kennis of bestuurlijke ervaring van buiten de PGE. Laten we zorgen dat dat niet nodig is. Tot slot een citaat...: Als het denken stopt, komen de antwoorden.

Hartelijke groet,
Benjamin Jansen

Onderstaande artikel staat in de rubriek "In de Cathrien" op pagina 4 van Samen jaargang 46 no. 6

Evensong in de Cathrien!

Zondag 18 juni valt de maandelijkse Evensong samen met Vaderdag. Misschien dat het tijdstip van 17.00 uur in ons voordeel werkt: vader kan immers dan wat langer van een ontbijt op bed genieten.

De lezingen zijn uit Deuteronomium 10:12 - 11:1 en Handelingen 23: 12 – 35. De oudtestamentische oproep heeft aan actualiteit niets ingeboet: handel zonder aanzien des persoons, wees integer en onomkoopbaar, doe recht aan weduwen, wezen en vreemdelingen en behandel hen met liefde. Zo behandelt de Eeuwige (of dat nu een Vader of Moeder is, laat ik graag in het midden) ons mensen immers ook?
Wat een prachtig thema voor Vaderdag!

Het anthem “Praise the Lord” van John Blow.
Behalve dit anthem zingt de Capella Vesperale de vaste gebeden voor de Evensong op een zetting van Avleward, Psalm 42 en 115 en het Magnificat en Nunc Dimittis uit “The third service” van Philip Moore. De samenzangliederen zijn het processielied, “To Thee, o Lord”, het zondagslied “Dankt, dankt nu allen God” en het slotlied “King of Glory”.

De Evensong wordt geopend en afgesloten met toepasselijk orgelspel.

De Capella Vesperale verzorgt de gezongen onderdelen van de Evensong, onder leiding van Esther Sijp. Het orgel wordt bespeeld door Jan van de Laar en de voorganger van de viering is René Wilmink.

Informatie over de orde van dienst kunt u een week voorafgaand aan de dienst vinden op www.koorvespers.dse.nl

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Dienen" op pagina 5 van Samen jaargang 46 no. 6

Kerk in Actie: Geloven in delen

De kerk is wereldwijd voortdurend in actie. Als vrijwilliger of diaken weet u daar alles van. Maar lang niet iedereen, ook niet in de kerk, is zich ervan bewust wat de kerk wereldwijd betekent voor mensen in nood. Kerk in Actie start daarom een campagne.
De slogan van Kerk in Actie is “Geloven in delen”. Geïnspireerd door Jezus Christus willen wij wereldwijd delen wat ons gegeven is. En dat is precies de boodschap van de campagne welke rond Pasen 2017 van start gegaan is.
In Nederland is de kerk een belangrijke helper voor mensen in nood. Onderzoek na onderzoek laat zien dat kerken op het gebied van armoede, vluchtelingen en zorg een grote rol spelen in de levens van kwetsbare mensen. Diakenen staan klaar voor deze mensen. En dit gebeurt niet alleen in Nederland, wereldwijd zijn diakenen actief.
Overal helpt de kerk mensen die steun kunnen gebruiken. Door geld in te zamelen, te bidden, te delen. De kerk staat klaar voor iedereen. Om recht te doen aan verdrukten, zoals kastelozen in India. Of hoop te bieden aan vrouwen in Kameroen, door ze een lapje grond te geven zodat ze zelf gewassen kunnen verbouwen. Maar ook tijdens rampen of oorlog helpt de kerk, zoals na de aardbeving in Nepal of tijdens de oorlog in Syrië. En na ontwrichtende conflicten werkt de kerk aan vrede en verzoening, zoals in Colombia.
We zijn als kerken met elkaar verbonden. Kerken en kerkelijke organisaties over de hele wereld hebben samen één wereldwijd kerkelijk netwerk voor noodhulp. Dat is de Action by Churches Together (ACT) Alliance. Kerk in Actie en ICCO zijn samen met zo’n 150 leden uit alle delen van de wereld lid van de ACT Alliance. Bij een ramp maakt het hoofdkantoor (in Geneve) de stand van zaken op: waar is hulp nodig, voor wie, wat voor hulp? Welke kerkelijke organisaties kunnen hulp bieden? Wat kunnen we als kerken daarin betekenen? Hoeveel geld is er nodig?
Kerken zijn geen onbeduidende speler. In Syrië bijvoorbeeld, is de hulpverlening van de Grieks-
Orthodoxe Kerk van Antiochië met 500 werkers en duizenden diaconale vrijwilligers de grootste
hulpverlener. Groter zelfs dan het Rode Kruis. Want kerken heb je overal; tot in de kleinste dorpen.
We werken samen met iedereen. De hulp is bedoeld voor iedereen, ongeacht geloof, ras of politieke kleur. Christenen en moslims. Natuurlijk hebben we als kerken oog voor de christenen onder de slachtoffers. Maar we helpen slachtoffers niet omdat zij christenen zijn; we helpen slachtoffers omdat wij christenen zijn.

Meer informatie is te vinden op www.kerkinactie.nl/gelovenindelen.

Onderstaande artikel staat in de rubriek "TINT" op pagina 6 van Samen jaargang 46 no. 6

Get together: muslims and christians

Onlangs hebben we vanuit TINT met een aantal studenten van de christelijke studentenvereniging Ichthus en een aantal studenten met islamitische achtergrond een avond georganiseerd met als titel ‘Get together: muslims and christians’. Al in de voorbereiding ontstond er een interessante uitwisseling, waarbij over en weer vragen werden gesteld en opheldering werd gegeven. Zo vroeg één van de moslimstudenten: ‘klopt het dat alle christenen goed kunnen zingen? Want jullie zingen zoveel in de kerk!’. Dit misverstand was gemakkelijk uit de wereld te helpen... Omgekeerd hebben de moslimstudenten toegelicht hoe belangrijk het voor hen is om vijf keer per dag te bidden. Het avondprogramma dat we organiseerden moest dus op tijd afgelopen zijn, zodat studenten op tijd zouden zijn voor het avondgebed. Nuttige informatie, waar we bij TINT in de toekomst rekening mee kunnen houden.

Eenzelfde persoonlijke uitwisseling wilden we centraal te laten staan op de avond die we organiseerden. Eerst zouden enkele studenten plenair iets vertellen over hoe hun religie hun dagelijks leven beïnvloedt. Vervolgens zouden studenten in kleine groepen hun ervaringen uitwisselen. Dit leek een mooi plan, maar enkele weken voor het event gaven deze moslimstudenten aan, dit toch geen goed idee meer te vinden. Volgens de Koran gaat namelijk kennis vooraf aan spreken en wanneer je onjuiste informatie geeft aan anderen over de Islam of over de Koran, dan kan je dit als zonde worden aangerekend. Zij waren bang om bij een openbare gelegenheid zoals deze avond op dit gebied fouten te maken. Het leek hen daarom beter een moslimgeleerde uit te nodigen en hem het woord te laten doen.

Voor de andere leden van de organisatie kwam dit onverwacht. We kenden deze gedachte uit de Islam niet en waren verbaasd dat dit zo zwaar woog voor hen. Tegelijkertijd was het interessant dat dit aan het licht kwam en we zo een nieuw aspect van deze stroming in de Islam leerden kennen. Het regelen van een moslimgeleerde was echter op deze korte termijn niet mogelijk. Om de studenten die zich al hadden ingeschreven niet teleur te stellen, hebben we besloten de avond volgens het eerdere plan toch door te laten gaan en na het event opnieuw met deze studenten in gesprek te gaan.

Het is uiteindelijk toch een mooie avond geworden met christelijke studenten, moslimstudenten voor wie deze avond niet problematisch was en andere studenten, die uit interesse gekomen waren. De persoonlijke uitwisseling kreeg de ruimte en overeenkomsten en verschillen (ook binnen de religies!) kwamen aan het licht. Al met al was het een leerzame avond. Tegelijkertijd was het proces van de voorbereiding zeker zo leerzaam, al liep het niet zoals verwacht. Het is de uitdaging elkaar te respecteren, hoe verschillend je geloofsbeleving ook kan zijn, en in contact te blijven. Dit event bleek voor bepaalde moslimstudenten niet haalbaar, maar we blijven met hen in gesprek om te zien wat er in de toekomst mogelijk is. De interreligieuze ontmoeting: niet altijd makkelijk, wel horizon verbredend!

Margit van Tuijl
Studentenpastor/personal life coach @ TINT

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Varia" op pagina 6 van Samen jaargang 46 no. 6

Spotters

Bij elke luchthaven zijn spotters te vinden. Mannen (nooit vrouwen), met camera’s met hele grote telelenzen. Ze maken foto’s van vliegtuigen. Het gaat erom zoveel mogelijk verschillende vliegtuigen te spotten. Bij Eindhoven Airport is het “spotterslaantje”. Een weg met een grote parkeerplaats. Vanaf die parkeerplaats heb je een prachtig uitzicht op de start- en landingsbaan. Daar zijn vaak spotters te vinden. Ik maak een praatje met ze. Ze hebben een boekje bij zich. Daar staan allemaal tabellen met nummers in. Als ze dan een bepaald vliegtuig hebben gehad, strepen ze het nummer af. Iemand vertelde eens dat hij was weggestuurd bij de militaire afdeling van het vliegveld. Hij wilde daar foto’s maken en dat mocht niet. “Flauw hoor, ik doe toch niks”, zei hij. Ook heb ik wel gezien dat iemand een apparaatje bij zich had om de luchtverkeersleiding af te luisteren. Dan kun je horen hoe de piloten toestemming vragen om te mogen landen en hoe die toestemming dan verleend wordt. Dat is niet verboden. Er was eens een hele drukte bij het spotterlaantje. Toen kwam er een Antonov aan. Een Antonov is het grootste vrachtvliegtuig dat bestaat. Een Antonov is makkelijk te herkennen, omdat er met koeien van letters Antonov op staat. Zelf denk ik dat ik ook een spotter ben. Ik spot geen vliegtuigen, maar mensen. In de aankomsthal, is er altijd wat te zien, daar gebeurt zóveel tussen mensen. Meestal mensen die blij zijn elkaar te zien, maar soms is er ook verdriet. Ik luister ook, naar de dingen die ze tegen elkaar zeggen. Het komt voor dat ik ze aanspreek. Er komen soms hele verhalen los. Ik ben verbaasd over de openhartigheid. Het is mooi als mijn luisterend oor gewaardeerd wordt. Het gaat niet om het afstrepen van nummers, maar het gaat om de ontmoeting met mensen. Op een vliegveld hebben mensen bagage bij zich. Koffers en tassen, maar ook bagage waar hun levensverhaal inzit. Die bagage een eindje meedragen, het verhaal aanhoren. Dat is heel mooi om te doen.

Mirjam van Nie

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Gedicht" op pagina 8 van Samen jaargang 46 no. 6

VUUR EN WIND

Luister of het begint
ergens zal het gaan zingen
tegen het klagen in
helder en vol geheim

sterker dan harde woorden
warmer dan heet getwist
vuur van andere oorsprong

storm van een nieuw bewegen
dwars op de geest van de tijd
onrust en nochtans vrede

wacht maar en wees bereid

Inge Lievaert

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Dienen" op pagina 9 van Samen jaargang 46 no. 6

Meer dan alleen ongedocumenteerd!
Wanneer een vluchteling wordt afgewezen en ‘ongedocumenteerd’ in Nederland verblijft, leeft hij of zij in een onzekere situatie. Het ‘ongedocumenteerd zijn’ bepaalt veelal het leven en de keuzes die worden gemaakt. Alle afgewezen vluchtelingen in Eindhoven volgen bij Vluchtelingen in de Knel de training Toekomstoriëntatie, waar ze worden geconfronteerd met de verschillende verblijfsopties die er zijn: legaliseren van verblijf in Nederland, terugkeren, doormigreren of ongedocumenteerd in Nederland leven. Ook leren de afgewezen vluchtelingen tijdens deze training dat ze meer zijn dan alleen ‘ongedocumenteerd’. Ze leren (weer) hun eigen krachten en kwaliteiten ontdekken. In de training worden ze erop gewezen dat ze naast ongedocumenteerd ook een goede ouder, kok, vriend, klusjesman of sporter kunnen zijn. Wij vinden dat iedereen, ook afgewezen vluchtelingen, het verdient zijn of haar krachten te leren kennen om daardoor een meer betekenisvol leven te kunnen leiden. Het blijft voor afgewezen vluchtelingen echter moeilijk om de persoon te zijn die ze graag willen zijn. Allerlei juridische belemmeringen verhinderen dat ze een liefhebbende ouder, een hardwerkende lasser of een talentvolle student journalistiek mogen zijn en dat tast hun eigenwaarde en sociale identiteit aan. Toch lukt het veelal om binnen de marges een betekenisvol leven te leiden. Een van onze cliënten, David, is bijvoorbeeld vader, maar zijn ex-vriendin weerhoudt hem contact te onderhouden met hun kind. David wilde graag weer contact met zijn kind en ook zijn rol als vader kunnen uitoefenen. Dit zou hem betekenis geven in zijn leven. Wij ondersteunden hem daarom bij het verkrijgen van een omgangsregeling met zijn kind. Als ongedocumenteerde is het voor David lastig om toegang te krijgen tot het rechtssysteem, maar door onze steun mag David zijn kind weer zien.

Om inzicht te geven wie de afgewezen vluchtelingen zijn, waar hun talenten liggen en om te laten zien dat ze meer zijn dan ongedocumenteerd, organiseert Vluchtelingen in de Knel een fototentoonstelling ter gelegenheid van de Dag van de Vluchteling. Tijdens deze tentoonstelling laten enkele cliënten u zien wie zij daadwerkelijk zijn. Vanaf 14 juni zijn de foto’s te zien in NATLAB (Kastanjelaan 500 Eindhoven).

Anoeshka Gehring

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Samen naar buiten" op pagina 9 van Samen jaargang 46 no. 6

Een nieuwe impuls en handreiking?!

Twee maanden geleden vierden we het paasfeest, feest van opstanding en nieuw begin. In ’t Hemeltje nam Leen deel aan het paasontbijt, een goede ervaring met delen en weer verder kunnen gaan.

Voor het eerst maakte ik het Paasontbijt mee in ’t Hemeltje. Dat wordt nu al vier jaar georganiseerd. Velen waren om halfnegen gekomen, terwijl het ontbijt pas om tien uur zou beginnen. Margareth – een van de werkers, zoals ze zichzelf betitelt – heette iedereen welkom, liet zien hoe je brood(jes) kunt delen en vroeg de gasten of ze een kaarsje wilden aansteken, mede omdat Pasen een Lichtdag is.

Bij het aansteken van de kaarsjes vertelde ze dat ze ook stil wilde staan bij een groot verdriet in haar familie, dat ze ook benoemde. Later vroeg ik aan de gasten of ze ook met mij dit licht wilden delen en vertelde over mijn ernstig zieke dochter, met wie ik de avond daarvoor in Brussel naar de bruiloft van een van haar beste vriendinnen was geweest. Meestal kan zij zoiets slechts één of twee uur volhouden, maar wij waren daar vijf uur aanwezig !

Ik ervoer die morgen opnieuw geluk. Omdat het behoorlijk druk was kon ik alleen nog op een hoekpunt zitten, maar zat daarmee wel tussen Harrie, Bernadette, Joke en de Grote Hoffelijke Man. Met hen voel ik mij al jaren verbonden in ons huis, terwijl er ook veel gasten aanwezig waren die ik nog nooit had gezien.

Nadat de eerste honger was gestild las onze gastvrouw een verhaaltje van Toon Tellegen voor, bedoeld als introductie van het aangekondigde gesprek over “Waar haal jij je kracht vandaan”. Dat leidde tot een indringend gesprek. De reiger uit het voorgelezen verhaal stilt zijn honger met goudvissen en wil daar wel mee stoppen, maar dat lukt maar niet. Een van de gasten vertelde dat ze nog droomde van een beter leven en haar vriend voegde daar aan toe dat hij vooral wenste dat hij erkenning zou vinden!

Veel muziek, lekker ontbijt en een goede sfeer; voor velen een nieuwe impuls om verder te gaan. Joke, die naast mij zat, toonde mij een foldertje over een cursus zingeving. Naast de tekst werd een pad getoond dat naar de horizon liep. Bij dat pad een bordje ‘doodlopende weg’. Kortom een weg met veel vraagtekens. Boven de horizon hing een soort waas. Ik zag daarin iets doorschemeren van een Hand die je vastpakt. Ik hoop dat ik niet de enige ben!

Leen Sluis,
vrijwilliger in ‘t Hemeltje

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Varia" op pagina 12 van Samen jaargang 46 no. 6

De redactie publiceert -als er ruimte is- in SAMEN ambtsberichten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken over godsdienst(on)vrijheid in een aantal landen

Somalië

Vrijheid van godsdienst
De islam is de officiële godsdienst in heel Somalië. Bekering tot een ander geloof is wettelijk niet toegestaan. In de Somalische maatschappij worden bekeerde christenen en andere niet-moslims niet getolereerd. Er is echter weinig informatie verkrijgbaar over de situatie van Somalische christenen en andere niet-moslims, waarschijnlijk ook als gevolg van het kleine aantal dat zich in Somalië bevindt. Op basis van de beperkte informatie die er is, wordt hieronder de situatie in Zuid- en Centraal-Somalië en Noord-Somalië geschetst.

Zuid- en Centraal-Somalië
Artikel 8 van de TFC bepaalt dat de islam de nationale godsdienst is en dat wetgeving gebaseerd dient te zijn op de sharia. Daarnaast is bekeren naar een religie anders dan de islam verboden. Bekering van de islam naar een ander geloof is bovendien maatschappelijk niet geaccepteerd. Bekeerde Somaliërs zullen lastig gevallen worden door medeburgers en het valt niet uit te sluiten dat zij door medeburgers met de dood zullen worden bedreigd. Er wordt niet toegezien op de naleving van wetten en regels die de vrijheid van godsdienst garanderen.
Er is een sterke sociale druk om de islamitische regels na te leven, met name
vanuit Al-Shabaab, die een salafistische vorm van de islam aanhangt en niet de meer gematigde suffistische vorm die in Somalië traditioneel wordt gepraktiseerd In de gebieden onder controle van Al-Shabaab kan worden aangenomen dat christenen grote veiligheidsrisico’s lopen vanwege hun geloof. In de verslagperiode zijn enkele onbevestigde berichten verschenen, met name op
christelijke websites, over incidenten in Zuid- en Centraal-Somalië waarbij christenen werden gedood of anderszins slachtoffer werden. Al-Shabaab beschuldigde ook christelijke hulporganisaties van bekeringsactiviteiten en beweerde onder andere om deze reden humanitaire hulp te weigeren. In de delen van Zuid- en Centraal-Somalië die niet onder de controle van Al-
Shabaab staan, lopen christenen ook gevaar. Hun status kan vergeleken worden met die van de andere gediscrimineerde minderheidsgroepen.

Noord-Somalië
De autoriteiten van Puntland, Somaliland en een aantal lokale autoriteiten hebben bepaald dat de islam de officiële religie is. Voor Puntland en Somaliland is dit ook opgenomen in de grondwet. Beide grondwetten geven aan dat een moslim geen afstand kan doen van zijn of haar geloof en dat niet-moslims in vrijheid hun geloof mogen belijden. Zowel wetgeving in Somaliland en Puntland als de lokale tradities verbieden zending voor alle geloven, behalve voor de islam. De veiligheidsdiensten van Puntland houden religieuze activiteiten nauwlettend in de gaten. In Somaliland is wetgeving gebaseerd op en niet tegenstrijdig aan de islam. Ook in Puntland en Somaliland worden christenen niet getolereerd. Zelfs christenen die al vanaf hun geboorte hun geloof belijden, bijvoorbeeld Ethiopiërs die in Noord-Somalië verblijven, worden ernstig gediscrimineerd. Vanwege het feit dat christenen binnen de Noord-Somalische gemeenschap niet getolereerd worden, lopen zij – voor zover zij nog aanwezig zijn in Noord-Somalië – het gevaar slachtoffer te worden van geweldsincidenten gepleegd door medeburgers.

2017  SAMEN  mei 2017 nummer 5. Lees meer...

Onderstaande artikel staat in de rubriek "de vreemdeling" op pagina 2 van Samen jaargang 46 no. 5

Ik ben een vreemdeling op aarde.
(Psalm 119: 19)

‘de vreemdeling’ bestaat niet
Wat je in de bijbel leest over ‘de vreemdeling’ laat zich niet op één noemer brengen. Het hebreeuws, de taal waarin het grootste deel van het oude testament is geschreven, kent verschillende woorden voor dat ene nederlandse woord ‘vreemdeling’. Daarmee komt tot uitdrukking wat we ook wel weten, maar vaak veel moeilijker onder woorden kunnen brengen: de ene vreemdeling is de andere niet. De vreemdeling kan een gast of een vriend zijn, die op onderdak kan rekenen. De vreemdeling kan een vluchteling zijn die bescherming nodig heeft. Het kan ook iemand zijn die uit is op een beter, een letterlijk rijker leven, een koopman, iemand die werk zoekt. Ook kan het iemand zijn die komt met kwade of zelfs vijandige bedoelingen, een spion, een soldaat of erger. Sommige vreemdelingen kunnen een gevaar vormen, anderen worden bedreigd. Eén ding is duidelijk: ‘de vreemdeling’ bestaat niet.

Vreemdeling in Egypte
De bijbelse verhalen laten zien dat Israël vreemdelingen kende. Er wordt verteld hoe mensen op de vlucht gaan om aan honger of gevaar te ontkomen. Ze vrezen voor hun leven en verdienen daarom onderdak en bescherming. Wie zwak en weerloos zijn moeten gastvrij ontvangen en opgenomen worden: de weduwe, de wees én de vreemdeling. Dat vreemdelingen bijna dezelfde rechten hebben als de inwoners van het land, lezen we uit de tijd van het oude Nabije Oosten alleen in de boeken van de bijbel! Deze gelijkheid is een groot goed. Als het om de vreemdeling gaat die hulp en recht nodig heeft, wordt er niet met twee maten gemeten. De vreemdeling heeft niet minder rechten en ook niet meer plichten dan wie opvang, onderdak en bescherming bieden. Het omgekeerde is ook waar: de vreemdeling heeft in het land waar toevlucht gezocht en gevonden wordt niet meer rechten of minder plichten dan wie asiel verlenen. Wanneer gesproken wordt over de zorg voor vreemdelingen, wordt Israël herinnerd aan de eigen geschiedenis en het eigen lot: jullie zijn zelf vreemdeling geweest in Egypte. De Israëlieten werden gekleineerd en onderdrukt in Egypte. Ze waren slaven. Dat ze dat niet meer zijn, dat ze gered en bevrijd zijn, is het motief om goed te zijn voor wie op de vlucht zijn voor onrecht en geweld. Veel Israëlieten zijn vreemdelingen geworden toen ze als gevangenen en ballingen werden weggevoerd door legers uit Assyrië en Babylonië. Een land, een volk dat weet van bezetting en onderdrukking kan zijn oren en ogen niet sluiten voor wie vluchten voor oorlog en geweld en kan niet anders dan hart en handen openen voor wie veiligheid zoeken. Het klinkt tot op vandaag: jullie zijn zelf vreemdeling geweest...

Gastvrijheid
In de boeken van het nieuwe testament lezen we niet zo heel veel over vreemdelingen en vluchtelingen. We horen meer over de omgang met en de zorg van christenen voor elkaar. Er wordt een beroep gedaan op gastvrijheid. Het zal ongetwijfeld een grote rol hebben gespeeld, dat de christenen zelf het moeilijk hadden. In de grieks-romeinse wereld van die dagen hadden zij niet de vrijheid om hun geloof te belijden. Christenen werden gezien als staatsgevaarlijk en een bedreiging voor de ‘openbare orde’. Dat zij als gelijken met elkaar omgingen werd als vreemd en ongepast beschouwd. De druk waarmee zij geconfronteerd werden en de groeiende vervolging maakten het nodig dat er veel aandacht was voor steun en trouw aan elkaar. De eerste gemeenten hadden het niet makkelijk. De zorg voor de ‘minsten van de mensen’ was nodig om gelovigen bij elkaar te brengen en vast te houden. Het omzien naar elkaar werd ook gezien als een uiting van geloof. De inzet voor elkaar was een teken van dienst aan de Heer. Als opdracht van Jezus aan zijn volgelingen lezen we: ‘alles wat jullie gedaan hebben voor een van de onaanzienlijksten van mijn broeders (of zusters), dat hebben jullie voor mij gedaan’.

Vreemdeling op aarde
Veel van de eerste protestanten in de Nederlanden waren vreemdelingen: ze waren gevlucht uit andere landen, veelal uit Frankrijk en zochten een toevlucht. Die vonden ze nauwelijks en het was maar voor even. De eerste lutheranen werden gemarteld en terechtgesteld in Brussel. Doopsgezinden en calvinisten in de Nederlanden werden vervolgd en moesten vluchten. Er ontstonden vluchtelingengemeenten in Londen, Emden en Frankenthal bij Heidelberg. Pas laat in de zestiende eeuw, minstens vijftig jaar na het begin van de reformatie, kunnen aanhangers en volgelingen van Luther en Calvijn openlijk hun geloof belijden. Ook van de nederlandse protestanten kun je zeggen: jullie zijn vreemdeling geweest... Toen zij de vrijheid gevonden hadden om hun godsdienst te belijden, bleek het ook voor de calvinisten moeilijk om anderen ruimte te geven. Rooms-katholieken en ook lutheranen moesten hun toevlucht zoeken in schuilkerken. Al aan het begin van de zeventiende eeuw, op de eerste nationale synode van de calvinisten, werden mensen veroordeeld en uit de kerk gezet. De remonstranten weten en voelen dat tot op vandaag. Het lijkt een beetje met (protestants) geloven te zijn gegeven: zonder de ervaring van tegenwind en tegenwerking is het eigenlijk nooit. Een gelovige voelt zich in onze wereld altijd, ook al is het soms maar een klein beetje, vreemdeling:

O God, wij bouwen als ontheemden,
wij wonen en wij blijven vreemden,
bestemd voor hoger burgerrecht.

‘Midden onder u staat Hij die gij niet kent’
Het is niet alleen de gelovige die een vreemdeling kan zijn. Ook over God kan gesproken worden als over een vreemde. Dat is merkwaardig en spannend. Profeten stellen de vraag waar God is. Er is zo veel onrecht en verdriet. Niet alleen de mensen, maar ook God laat het allemaal maar gebeuren. Niemand die iets onderneemt, niemand die er iets tegen doet: ‘waarom bent u als een vreemdeling in dit land’, klinkt het bij de profeet Jeremia. God lijkt afwezig, als een man die op reis is gegaan naar een ver land. De evangelist Johannes laat een heel ander geluid horen. Ook hij worstelt met de vraag wie en waar God is. Maar hij ziet God niet als afwezige, wel als een vreemde: ‘Hij kwam naar wat van hem was, maar wie van hem waren hebben hem niet ontvangen’. Johannes zegt dat mensen vervreemd zijn van God. Daarom kunnen zij hem niet meer zien. Mensen zijn vreemden voor, zelfs vijanden van God geworden. Vreemden zijn ze voor elkaar. God is bij de mensen, maar hij wordt niet herkend en erkend. Dat houdt God niet tegen om de mensen op te zoeken. Hij wil vijanden tot vrienden maken. Ook al wordt hij verzwegen, toch staat hij midden onder ons. Ook al wordt hij niet gekend, de Heer is nabij. Als wij een vreemdeling zien in haar nood, in zijn ontreddering, dan mag het geen vraag zijn naar wie onze ontferming uitgaat. Zelfs wanneer wij een vreemdeling als vijand zien, dan staat ons nog God voor ogen, die in liefde omziet naar mensen die voor hem vreemden zijn geworden. God laat ons allereerst zijn barmhartigheid zien. Hoe zouden wij die dan anderen kunnen onthouden...

Wil daarom elkander doen
alle goeds geduldig.
Wees elkaar om zijnentwil
Niets dan liefde schuldig.
Midden onder u staat Hij die gij niet kent.

Bert Jan van Haarlem

Onderstaande artikel staat in de rubriek "de vreemdeling" op pagina 3 van Samen jaargang 46 no. 5

Het (vreemdelingen)kind in ons midden!

Kinderen maken veel in ons los. Opa’s en oma’s raken niet uitgepraat over hun kleinkinderen. Jezus stelde kinderen zelfs ten voorbeeld. Ook vluchtelingenkinderen maken de nodige emoties in ons los. Denk maar aan de verdronken Aylan op het stand van Bodrum of aan die vertwijfelde vader, die z’n dode tweeling in de armen droeg. Het breekt je hart dat zoveel kinderen het slachtoffer worden van oorlogsgeweld, hongersnood (ondervoeding) en indoctrinatie (Isis). Toch zijn het ook vaak juist de kinderen, die ons nieuwe hoop geven. Is het niet fantastisch om te zien hoe ze de draad weer oppakken in Mosul (Ninevé); met blijde gezichten en leergierig gaan ze weer naar school. De klassen zijn vol en er zijn nauwelijks leermiddelen.

Kinderen speelden ook een cruciale rol in het inmiddels gesloten AZC in de Achtse Barrier. Dat ondervond ook Lydwien Donkers-Ravensloot toen ze met vluchtelingenkinderen muziek ging maken. Ze had zich, net als vele andere vrijwilligers, aangemeld om mee te helpen vluchtelingen welkom te heten en zich bij ons thuis te voelen. En hoe zou je dat beter kunnen doen, dan door één van je talenten, namelijk zingen en muziek maken, in te zetten voor het goede doel. Lydwien is musicus en dirigent van verschillende koren. Na een wat moeizaam begin ging ze enthousiast aan de slag. Veel medewerking van de COA kreeg ze niet. Ze ging zelf met haar tamboerijn het gebouw rond om de kinderen te verzamelen. Boven in een aparte ruimte zong ze met de kinderen, en leerde ze hun Nederlandse liedjes aan, die ze zelf met tamboerijn en castagnettes begeleidden. Vaak dansten ze samen, waarbij ook de moeders soms enthousiast meededen. Van de vluchtelingen zelf kreeg ze veel hulp. De oudere kinderen hielpen mee om van alles te organiseren en de vaders en moeders tolkten. Via de kinderen ontstonden er zo allerlei contacten. Muziek, zang en dans faciliteerden dus verbinding tussen nationaliteiten (Syriërs, Somaliërs, Eritreeërs, etc) en generaties. Bovendien ondersteunde het de inburgering en het aanleren van de Nederlandse taal. Lydwien heeft zelfs eigenhandig liedjes gemaakt, die aansloten bij actuele thema’s en gebeurtenissen in de wijk.

Door de vele wisselingen in het AZC was het heel moeilijk om structuur te krijgen in het vrijwilligerswerk.. Daarom was Lydwien heel dankbaar dat ze in een later stadium haar bijdrage in schoolverband mocht leveren. (Vluchtelingen)kinderen zijn zeer leergierig en gaan heel graag naar school, zoals ik boven al schreef. Vakantie is echt ‘afzien’ voor ze! In schoolverband kon Lydwien haar muziek en zanglessen ook differentiëren naar leeftijd. (kleuters, midden en bovenbouw)

Het is echter jammer dat er zoveel regels en protocollen zijn. Veel vrijwilligers knappen af op de bureaucratie. Velen hebben zich enthousiast aangemeld, als activiteitenbegeleider, om te rijden naar dokter of ziekenhuis, of om te helpen met Nederlandse les. Door slechte organisatie / coördinatie en de vele regels hebben ze het niet volgehouden. ‘Het lijkt wel of er geen draaiboek is’, concludeert Lydwien. Zo vertelt ze dat de Internationale School geld had ingezameld om muziekinstrumenten aan te schaffen. Er werd royaal gegeven; vele instrumenten konden worden gekocht. Naast de beschikbare tamboerijnen en castagnettes o.a. gitaren en zelfs een drumstel. Er is niets mee gedaan, terwijl Lydwien graag haar vakbroeders en zusters had willen mobiliseren om les te geven.

Op de vraag, waarom ze aan het ‘avontuur’ is begonnen, antwoord Lydwien, dat ze vanuit de christelijke waarden, die ze in haar katholieke opvoeding heeft meegekregen, er voor de ander wil zijn en zich in wil zetten voor een rechtvaardige samenleving, waarin solidariteit en algemeen welzijn (bonum commune) centraal staan. Bovendien was het musiceren met de kinderen geen straf; ze heeft er heel veel voor teruggekregen. De dankbaarheid van de kinderen (blije gezichten, omhelzingen, de tas dragen) was voor haar ‘de kers op de taart’!

Bernard van Weeghel

Onderstaande artikel staat in de rubriek "TINT" op pagina 4 van Samen jaargang 46 no. 5

Community Campus

Het universiteitsterrein waarop de TU/e en Fontys zijn gevestigd, ligt net boven het centrum van Eindhoven op vijf minuten lopen van het station. Overdag is het een drukke mierenhoop vol leergierige studenten, maar na zessen loopt het terrein leeg en verandert het in een donkere spookstad. Met de komst van twee grote studentenflats en een beleidsplan voor een ‘community campus’ hoopt de universiteit hier verandering in te kunnen brengen.

Een ambitieus plan, dat zeker ook de nodige vragen oproept. Want wat is een gemeenschap precies? Wat verbindt de studenten behalve de studie? En laat een gemeenschap zich wel vormen door middel van beleid? TINT heeft binnen het ‘community campus’ plan een adviserende rol, mede dankzij onze oorsprong als religieuze gemeenschap. Dat is tenslotte één van de meest oude vormen van samenleven als gemeenschap.

Zo zijn we onder andere betrokken bij de invulling van een nieuwe stilteruimte op de campus. Samen met de moslimstudenten en een aantal andere partijen ontwikkelen we een ruimte, die voor iedereen op de campus als een fijne en neutrale plek gebruikt kan worden. Daarnaast zijn we samen met de TU/e een ‘levensbeschouwelijke koepel’ aan het vormen. Hierin vallen alle studenten verenigingen en organisaties, die zich bezighouden met levensvragen en zingeving.

Eén van onze belangrijkste speerpunten hierin is om zoveel mogelijk verbinding te brengen op de campus en in de stad. Dit doen we door samen te werken met verwante organisaties en door al bestaande gemeenschappen samen te brengen, zoals bijvoorbeeld in onze ‘Get Together: Students and Refugees’. Tijdens dit event kwamen studenten en vluchtelingstudenten of vluchtelingen met de studentenleeftijd bij elkaar. Eén van de vluchtelingen die een pre-master aan de TU/e volgt, heeft tijdens de avond de maaltijd verzorgd dankzij recepten van zijn oma. Zowel in de keuken als aan tafel zorgden deze kleurrijke en lekkere recepten voor inspirerende verhalen en uitwisselingen. Eén van onze eerste adviezen aan de TU/e voor het community beleidsplan is dan ook om te zorgen voor een gezamenlijke keuken, waar studenten samen kunnen koken en met elkaar aan tafel kunnen gaan. Want niets verbindt mensen meer dan het delen van een warme maaltijd!

Anniek Mol

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Varia" op pagina 5 van Samen jaargang 46 no. 5

De Cathrien en wij

In de Catharinakerk vindt men een kleine expositie van archeologische vondsten uit de kerk. Daarbij staat ook een doopvont uit de vorige Cathrien, die bij de Beeldenstorm (1566) is stukgeslagen. Die gebeurtenis markeert ook de geboorte van de gereformeerde gemeente. Een weinig verheffend begin. Een aantal leden had, met hulp van enkele Bosschenaars, de koster gedwongen de sleutels af te geven en nam bezit van de kerk. Na een kerkdienst begon de vernieling. De gereformeerden hebben maar kort gebruik kunnen maken van de kerk, want ze werden er spoedig uitgezet en de katholieken kwamen weer terug. Het herstel ging langzaam, want er was weinig geld voor. Een jaar later hadden de katholieken nog steeds geen ander doopvont en werd de doop bediend uit het wijwatervat.
Tientallen jaren later, na het eind van de Tachtigjarige Oorlog, kregen de gereformeerden opnieuw de beschikking over de Catharinakerk, die zij gedurende ruim 150 jaar gebruikt hebben, al was de kerk wel wat groot voor de kleine gemeente. De katholieken moesten uitwijken naar een schuilkerk, in wat nu de Jan van Lieshoutstraat heet. Voor de katholieken was de confiscatie van hun kerk een bittere pil. Er vonden in de kerk nog wel steeds begrafenissen plaats en deze werden soms gehouden tijdens een gereformeerde kerkdienst, wat natuurlijk erg storend was. Bij de opgravingen enkele jaren geleden zijn talloze graven gevonden onder de vorige kerk.
Na de komst van de Franse koning Lodewijk Napoleon kregen de katholieken in 1809 hun kerk weer terug. Deze was toen wel nogal beschadigd, want de Fransen hadden er een bakkerij voor het leger in gehad. Nu waren het de gereformeerden, inmiddels hervormden genoemd, die zich moesten behelpen en uitwijken naar een schuilkerk. Die hebben zij geruime tijd gebruikt, voor zij een eigen kerkje konden bouwen. De eerste kerk waar zij daarna hun diensten hielden stond in de Ten Hagestraat. Deze heeft heel lang dienst gedaan.

Gerard van Gurp

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Varia" op pagina 5 van Samen jaargang 46 no. 5

Eritrea versus godsdienstvrijheid
Uit het ambtsbericht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken

De Eritrese wetgeving en de niet geïmplementeerde grondwet voorzien in vrijheid van godsdienst. In de praktijk beschermde en respecteerde de overheid deze vrijheid niet en daarin is het afgelopen jaar geen verandering gekomen. Ook de beperking van godsdienstvrijheid tijdens de militaire en maatschappelijke dienst is in de verslagperiode niet gewijzigd. Het was soldaten en dienstplichtigen in het leger verboden hun geloof te belijden.

Slecht vier godsdiensten zijn toegestaan: de Eritrese Orthodoxe Kerk, de Rooms-Katholieke Kerk, de Luthers Evangelische Kerk en de Soennitische Islam. Leden van deze erkende religieuze groeperingen konden evenals voorheen openlijk hun geloof belijden. Individuele leden konden wel problemen ondervinden als ze zich te weer stelden tegen de overheidsbemoeienis met hun kerk. Want de overheid bleef de erkende religieuze stromingen controleren en zich bemoeien met benoemingen. De orthodoxe Patriarch Abune Antonios, die in 2007 protesteerde tegen deze
overheidsbemoeienis, staat nog steeds onder huisarrest. De Patriarch zou in slechte staat van gezondheid verkeren en medische zorg ontberen. In april 2016 werden tien Orthodoxe priesters gedetineerd wegens het protesteren tegen zijn voortdurende detentie.

Niet-erkende religieuze groeperingen
Geloofsbelijdenis door leden van niet-toegestane religieuze groeperingen is strafbaar. Leden van niet-erkende religieuze groeperingen -zoals Baptisten, Evangelische groeperingen, Zevende Dags Adventisten, Presbyterianen- en vooral Pinkstergemeentes en Jehova’s ondervonden evenals in de afgelopen jaren ernstige beperkingen bij het uitoefenen van hun geloof. Plaatsen van samenkomst werden of bleven gesloten en de overheid verstoorde religieuze diensten bij mensen thuis. Gelovigen werden zonder aanklacht opgepakt en vastgehouden in zware omstandigheden. Ook hebben leden van niet-erkende religieuze groeperingen nog steeds moeite bij het verkrijgen van paspoorten en uitreisvisa. Gewetensbezwaren van met name leden van Pinkstergemeenten en Jehova’s om de nationale dienstplicht te vervullen werden niet erkend. Ook de Baha’i hadden het nog steeds moeilijk. Overigens staat de publieke opinie neutraal tegenover de religie die mensen aanhangen. Over het algemeen trekt niemand zich iets van andermans religie aan.

Doordat de regering geen informatie verstrekt over gedetineerden is het onmogelijk het precieze aantal gedetineerde gelovigen vast te stellen. Gelovigen worden vaak gearresteerd en vrijgelaten zonder dat dit bekend is. Meerdere bronnen gaan uit van 1.200 tot 3.000 personen die in deze verslagperiode om religieuze redenen gevangen zaten. Het merendeel behoort tot een evangelische- of pinkstergemeente. Volgens mensenrechtenorganisaties zouden ook honderden
orthodoxe christenen en moslims vastzitten, onder meer omdat ze hun geloof boven de loyaliteit aan de PFDJ zouden stellen. Arrestaties vonden veelal plaats tijdens diensten bij mensen thuis of in andere gelegenheden. Er zijn dienstplichtigen betrapt en opgepakt bij het bidden of het lezen van bijbel of koran.

De omstandigheden waarin religieuze gedetineerden vastgehouden werden, waren onverminderd slecht. Net zoals in de vorige verslagperioden werden ze veelal vastgehouden zonder officiële aanklacht en hadden ze geen toegang tot familie of advocaat. Ze stonden bloot aan mishandeling en marteling en zaten in overbevolkte ruimten in slechte leefomstandigheden. Sommigen zaten daarentegen in eenzame opsluiting. Vrijgelaten religieuze gedetineerden meldden vastgezeten te hebben in ondergrondse cellen of metalen scheepscontainers in extreme temperaturen. Als voorwaarde voor hun vrijlating werden ze gedwongen hun geloof te verzaken.

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Samen naar buiten" op pagina 6 van Samen jaargang 46 no. 5

Niet door brood alleen!

Tijdens een dienst in het Open Huis zat ik te praten met een meneer wiens vrouw in een lig-rolstoel lag; hij had haar meegenomen vanuit Dommelhoef voor een bezoekje aan het Open Huis. Daar kwam hij zelf bijna dagelijks, op weg naar of terugkomend van een bezoekje aan haar. Door haar ziekte kon deze mevrouw nauwelijks verstaanbaar spreken, maar ze keek ons stralend aan. Er kwam een man binnen; ik noem hem Max. Max gaf mij een hand en ging daarna recht op de vrouw in de rolstoel af, pakte haar hand, begroette haar uitbundig en toen hij haar reactie nauwelijks verstond zei hij: “mevrouw, wij hebben geen woorden nodig om elkaar te begrijpen” – alleen haar stralende ogen spraken boekdelen. Met z’n vieren rond de tafel praatten we nog wat met elkaar;

Toen kwam er een Antilliaanse jongeman binnen, die vroeg of er nog brood was; Helaas moest ik hem vertellen dat alles was opgegaan bij de middagmaaltijd; waarop Max zei: “ik stel voor dat wij zo dadelijk samen naar een broodjestent gaan – ik trakteer jou”. En ze gaven elkaar een stevige hand.

Toen de heer met zijn vrouw in de rolstoel weg wilde gaan zei Max: ik wil mevrouw graag de joodse zegen geven; Hij ging staan en met zijn hand op haar hoofd vroeg hij ‘Adonai’, de Heer van Israël om haar te zegenen en te behoeden tot ze voor zijn troon zou zijn gekomen.
Daarna nam hij met een handkus afscheid van een heel gelukkige vrouw.

Jetty, gastvrouw
Open Huis Sint Cathrien

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Column" op pagina 8 van Samen jaargang 46 no. 5

HELP !
Mijn buurman is een vluchteling

“Mijn buren zijn vluchtelingen. De gordijnen zijn de hele dag dicht. Hoe komt dat? Hebben ze soms iets te verbergen? Willen ze geen contact?” Deze en andere vragen komen aan de orde op een buurtbewonersbijeenkomst waar ik bij betrokken ben. De bedoeling is om samen met vluchtelingen te praten over wederzijdse vooroordelen. En die zijn er genoeg, van beide kanten, zoals bovenstaande gedachte dat ‘vluchtelingen vaak iets te verbergen hebben.’
Zo denken veel vluchtelingen dat in Nederland “alles mag en alles kan”, maar wat dat dan inhoudt weten ze niet.
Wel dat we allemaal “aan de drugs zijn” dat is ook zo’n leuk vooroordeel.... Alle Nederlanders zijn rijk, is er nog zo een, alle Nederlanders hebben aids is een minder leuke en Nederlanders zijn lomp en zeggen alles wat in hen opkomt is misschien wel een reële...?? Aha!! Een ernstiger vooroordeel is dat wij alles aan de hand van de agenda doen, geen tijd hebben voor een goed gesprek en dus niet gastvrij zijn. Ook hebben we veel regels, teveel.
Nederlanders vinden over het algemeen dat vluchtelingen veelal geen respect hebben voor onze waarden en normen, vooral niet in de man-vrouw relatie, we vinden ze vaak vies, slordig, rommelig en lawaaierig, ze hebben wel allemaal een smartphone en grote tv, maar verder alles kwijt... en minder leuk: ze slaan hun kinderen, willen geen Nederlands leren en hebben vaak terroristische neigingen.
Genoeg om over van gedachten te wisselen, lijkt me!
Wanneer we dat niet doen, worden de vooroordelen steeds uitvergroot en gaat ook helaas de politiek ermee aan de haal om er politiek gewin uit te halen. Je kunt vooroordelen gemakkelijk exploiteren: je hoeft je nergens in te verdiepen en je roept maar wat, zodat het beeld steeds versterkt wordt dat de ander niet deugt.
Juist in de kerken zien we dat mensen moeite doen om nader tot elkaar te komen: neem de tijd en ga eens rustig zitten en kom erachter dat veel moslims de gordijnen dicht doen zodat de vrouw en dochter zonder hoofddoek kan rondlopen, iets wat zij in haar cultuur ook doet achter gesloten deuren. Dan komt er begrip en kunnen we elkaar gemakkelijker respecteren/helpen.
Het helpt ook wanneer vluchtelingen vragen stellen aan Nederlanders over gebruiken en gewoontes van deze cultuur. Over en weer in de weer met aandacht voor elkaar, zo worden vluchtelingen medebewoners en Nederlanders nóg toleranter!
En wordt je eigen cultuur verrijkt.

Lianne Gast

Onderstaande artikel staat in de rubriek "zorgSamen" op pagina 9 van Samen jaargang 46 no. 5

Een andere kijk op de wereld.

We kijken naar hetzelfde. Toch zie ik wat jij niet ziet. En omgekeerd. Zie jij wat ik niet zie. Waarom?
Omdat we kijken. En kijken doen we met de ogen; maar zien met de ziel.
“De wereld is veranderd”, verzucht je. Vaak voeg je er dan aan toe: “ik hoor daar niet meer thuis” of “het wordt er niet beter op”, of “hoe vind ik mijn plek daar weer?” Er volgt een sombere blik op de toekomst. En voor je het weet werkt dat zo verlammend dat alle zicht én dadendrang verdwijnen.
Ach zo vreemd is dat niet. Wie om zich heen kijkt, ziet veel dingen liever anders. Jammer is het wel.
Wat valt er allemaal te kijken als ik hier met jou rond kijk in de binnentuin van de Woenselse Poort?
Een hond. Enige geiten. Een paar varkens. Een paard en een wagen. Een paar vogels op een lantaarnpaal en eenden in een plas. Een tuin met bramenstruiken en een mesthoop. Een binnen ruimte met verf en kwasten, muziekinstrumenten, computers ; Ipads; Afgesloten deuren. En hekken. Veel hekken. Camera’s.
Alledaagse dingen hier. Daar kunnen we verhalen over maken. Ik dacht aan een verhaal over een hond waarvoor altijd brood kruimels zijn, over een dier dat zoek raakt en gevonden wordt , over een man die niet uit de varkenstrog hoeft te eten, over zorgeloze vogels in de lucht, over een tuin met een mesthoop waar niemand op zit, over mensen die leren zich te uiten en te verbinden met elkaar, over mensen die ook opgesloten zijn in zichzelf, maar voor wie er op de deur wordt geklopt en voor wie de deur open gaat. En dat er iemand is die ze gastvrij onthaalt. Over ogen die alles zien, maar met mededogen.
Wie met hart en ziel kijkt ziet opeens zoveel meer. Ik zie de bramenplukker van Bomans lopen die in dauwdruppels parels herkent. Ik zie spontaan bijbelverhalen tot leven komen met beelden voor God, voor wie elk mensenkind telt en mensen niet verloren maar mensen zijn. Zo deed Jezus dat.
Ik zie mensen oogsten. Mensen in een tuin moeten maar afwachten wat er van de inspanning terecht komt. De meeste moeite is tevergeefs, maar toch blijf je door spitten. Je moet wel. Je weet niet wat de uitwerking zal zijn van je inspanning, je scholing, je werk, je pogen.
Behalve dat als je niet zaait er niets zal groeien wat je kunt oogsten.
Soms heel even krijg ik iets te zien van de mens achter de bewoner hier. En de bewoner iets van mij. Vervolgens zie je wie iemand werkelijk is. Hoe die gegroeid is: krom, scheef, heel geworden, nog groeien kan.
De tijd van pasen is een tijd van zien, oog krijgen voor wat groeit, voor de medemens en God. Volgens het joods-christelijk verhaal kijken vrouwen met pasen in een leeg graf, maar zien ze opstanding, bevrijding, een nieuwe manier van leven.
Er blijkt nog van alles mogelijk.

Berend Veldhorst.
Centrum voor beZINning.

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Samen naar buiten" op pagina 9 van Samen jaargang 46 no. 5

Terug naar het land van herkomst

Het is een grote stap om na een verblijf in ons westerse land weer terug te moeten naar het land van herkomst. Dat is soms heel angstig en spannend, maar het kan ook wel eens goed aflopen.
Vluchtelingen in de knel begeleidt uitgeprocedeerde en afgewezen vluchtelingen bij het verkrijgen van een duurzaam toekomstperspectief door middel van training en intensieve sociaal juridische ondersteuning. Afhankelijk van wat mogelijk is en van de behoefte van cliënt streven we naar legalisering van verblijf in Nederland óf naar begeleidde terugkeer naar het land van herkomst. Alice is een van onze cliënten die we begeleid hebben bij terugkeer naar Zambia. Alice had een moeilijk leven in Nederland en was hier steeds ongelukkiger aan het worden. Haar relatie liep niet en ze dronk haar problemen weg. Tevens werd haar moeder in Zambia ziek waar ze voor wilde gaan zorgen. Uiteindelijk heeft ze daarom besloten om terug te keren naar Zambia. Na haar terugkeer ontvingen we het volgende bericht:
"Het is erg warm hier. Heel erg bedankt voor jullie hulp en geduld. Het goede nieuws is dat ik niet meer gedronken heb sinds ik Nederland heb verlaten. Mijn familie heeft me op een speciale gezondheidskuur gezet: We lachen dag en nacht!"

Vluchtelingen in de knel.

2017  SAMEN  april 2017 nummer 4. Lees meer...

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Solus Christus" op pagina 2 van Samen jaargang 46 no. 4

Solus Christus

Het “door Christus alleen” behoort wezenlijk tot de vijf “sola’s” (alleen door de Schrift, genade, geloof, Christus, het Woord), waarover deze maanden in Samen geschreven wordt naar aanleiding van 500 jaar Reformatie.

Ook in het “door Christus alleen” klinkt de vraag van Luther door hoe hij als zondaar zich tot God kan en mag verhouden. De genadige weg van Christus als Middelaar schenkt de vrijheid en het vertrouwen voor altijd veilig te zijn bij God. God ziet ons aan “door” Christus en daarom zijn we gerechtvaardigd, worden wij door het geloof als zondige mensen tot de rechtvaardigen gerekend.

Voor zeer velen, wereldwijd, is dit tot op de dag van vandaag een bijzonder troostvolle gedachte en vrede schenkend geloof. Voor het zielenheil, onze acceptatie als feilbare mensen, zijn wij niet afhankelijk van onze goede bedoelingen en werken, waaraan wij nooit ten volle kunnen voldoen. God kijkt naar ons via de weg die Christus is gegaan in zijn gang door de wereld, zijn lijden, zoendood en opstanding. Christus heeft in onze plaats de zwaarte van de menselijke schuld gedragen en schenkt leven. Daar komt bij dat niet de kerk, de kerkleiders of de voorspraak van heiligen ons bij God brengen. Wij staan “in Christus” recht voor God.

Ook wat losser en wat verder verwijderd van de “strakke leer” van Christus’ plaatsvervangende lijden en sterven is het binnen de geloofstraditie voor velen een ankerpunt: we mogen ons rekenen tot aanvaarde mensen, kinderen van God in ons geloofsvertrouwen.

Het behoeft geen betoog dat in de loop der tijd naast wat hierboven beschreven staat andere accenten zijn gelegd. Voor dit artikel noem ik daaruit een aantal zaken, die tot op vandaag punt van discussie, geloof en reflectie zijn.

De reformatoren en hun nazaten hebben zeker ook de nadruk gelegd op de zogenoemde heiliging van het leven. De verbondenheid met de weg die Christus is gegaan brengt de gelovige tot dankbare navolging van Hem. Vandaag wordt dan regelmatig gesproken over Christus als voorbeeld  voor onze levenswandel. Woorden als heelheid van de schepping, vrede en gerechtigheid worden in direct verband gebracht met de levensweg en de opdracht van Christus. Ze vragen om concrete toepassing in de eigen tijd en context. Het heeft sommigen tot radicale keuzes gebracht in hun leefstijl en politieke voorkeuren.

In de afgelopen decennia, maar ook al veel eerder, heeft men vraagtekens gezet bij de vraag op welke wijze de bloedige kruisdood  van Jezus moet worden beschouwd in het kader van de vergeving en rechtvaardiging van de zondaar. Het is hier niet de plaats om daar uitvoerig op in te gaan, maar de eerlijkheid gebiedt te melden dat velen moeite hebben gekregen met de klassieke leer hieromtrent. Het “door Christus alleen” kon men niet meer zien als het in onze plaats voldoen aan de eis van een rechtvaardige Rechter. De kruisdood werd meer en meer beschouwd als een appel op ons. Men zag deze gruwelijke dood meer als een lijden aan de schuld van de wereld, dan vóór de wereld. Daarbij koppelde men de kruisdood van Christus ook aan het vele lijden dat er in de wereld nog steeds is en roept dit ons tot bezinning en actie.

Daar komt bij dat het zondebesef in de loop der tijden een andere lading heeft gekregen. Is de klemmende vraag van Luther nog wel onze vraag? Je hoort nogal eens zeggen, dat het accent meer op het getuigenis van de liefdevolle, helende en zegenende “toewending”  van Christus naar ons en onze wereld mag liggen. En zonder dat dit direct gekoppeld hoeft te zijn aan een groot besef van schuld en tekort voor een rechtvaardige Rechter, al zal men de onvolkomenheden van het menselijke leven beslist niet vergeten.

Voorts valt het niet te ontkennen dat er ook binnen onze protestantse kerk gelovigen zijn die zich wat minder concentreren op Christus. Vonden Luther en mindere mate Calvijn dat het Oude Testament geheel gelezen moet worden tegen de achtergrond van de komst van Christus, de laatste tijd worden in onze kringen ook geluiden gehoord dat men meer heeft met bijvoorbeeld figuren als Debora, Jacob, David, Prediker, Job en Esther. Zo wordt ook het Psalmenboek regelmatig centraal gesteld in de gelovige beleving. Het voert te ver om in het korte bestek van dit artikel hiervan een analyse te geven, maar het is duidelijk dat hiermee het “Christus alleen” een andere invalshoek krijgt.

Dan kan tevens de vinger gelegd worden bij een andere kwestie. Het “alleen Christus” zou kunnen suggereren dat er geen andere wegen tot heil, redding, zingeving en welzijn zijn dan een concentratie op Christus.  Christus omvat in dat geloof het gehele leven, in betekenis en doel.  In onze gefragmenteerde samenleving halen velen links en rechts elementen van levensovertuiging en zingeving bij elkaar. Dit vormt een uitdagend punt van gesprek. Hoe verhouden mensen die Christus als de enige weg en waarheid zien zich tot mensen die het christendom beschouwen als één van de mogelijkheden tot heil en welzijn.

Het “door Christus alleen” heeft tevens vragen opgeroepen rond de historische Jezus en de door de kerk verkondigde Christus.  Is er een onderscheid tussen Jezus zoals Hij daadwerkelijk geleefd en gesproken heeft onder de mensen en een door de kerk na  Pasen geproclameerde Christus?     

Onze tijd vraagt deze vragen onder ogen te zien. Juist niet bedoeld om geloof in Christus af te breken of te relativeren, maar om nieuwe inspiratie te vinden, die ons vandaag de dag kan helpen bij het “articuleren” van ons geloof en de geloofskeuzes die we maken.

Het in gesprek gaan met de evangeliën, de bezinning op de betekenis van Christus in de bijbelse brieven, de dialoog met wat de geloofstraditie ons aanreikt, onze geloofservaringen, de evaluatie van onze praktische inzet en ons verstand, kunnen ons brengen bij de relevantie van onze christelijke levensovertuiging.

In alle verscheidenheid zullen we naar mijn inzicht mogen trachten de eenheid en de verbondenheid te zoeken en te vinden in wat ons in Christus samenbrengt.

Elbert Grosheide

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Solus Christus" op pagina 3 van Samen jaargang 46 no. 4

Jezus in een droom!

In mijn droom kwam de werkelijke Jezus terug, kort na het begin van het derde millennium. Hij verscheen als een middelgrote joodse man van middelbare leeftijd met donker haar, sterke armen en met de diep bruine kleur van een Gallileër uit Ginossar of Kafarnaüm. Zijn gezicht straalde een mengeling uit van wijsheid, sympathie en sterke vastbeslotenheid. Hij had een krachtige stem en zijn doordringende ogen straalden. Na tweeduizend jaar kwam hij om een verklaring over zichzelf af te leggen en achtereenvolgens richtte hij zich tot joden, christenen, mensen die bij de synagoge en de kerk uit de boot waren gevallen, en mannen en vrouwen die bij andere levensovertuigingen waren aangesloten of die niet tot enige godsdienst behoorden.

‘Sjaloom’, zo groette hij de joden.

Vergeet de leugens over mij. Ik ben één van jullie. Kijk, mijn godsdienst is die van Mozes en de profeten. Ik leg alleen maar extra nadruk op het zoeken naar de Heer onze God, die één is in en door alles wat wij elke dag aan onze naaste doen in iedere eenvoudige liefdevolle daad.’

Hij scheen verrast door de vele verzamelde christenen.

Ik ben verbaasd te zien dat zo velen van jullie zichzelf navolgers van mij noemen ondanks sommige onvriendelijke woorden die ik ten aanzien van niet-joden heb gezegd. Maar ik ben ook verheugd en dankbaar. Zonder u zou mijn naam niet overal genoemd zijn. Maar ik heb het gevoel dat ik u moet aansporen om meer op uzelf te vertrouwen, op uw eigen inzichten – u mag het de stem van de heilige geest noemen – op uw kracht en goedheid. U is verteld dat u alles van mij moet verwachten. Ik zeg, dat u uzelf moet redden. Vergeet niet dat het Koninkrijk van God aanstaande is. Maak daar direct ernst mee. U kunt het zelf doen, immers u bent kinderen van onze hemelse Vader, hij alleen is God, gezegend voor altijd. U mag doorgaan met uw rituelen, gewoonten en gebeden, maar wees voorzichtig dat u niet de symbolen met de werkelijkheid verwart. U placht mijn joodse broeders te beschuldigen dat zij van de geest de letter maakten. Maar doet u niet hetzelfde? Tussen twee haakjes, u kunt meer van mij leren uit Lucas, Matteus en Marcus dan uit al het overige van wat u het Nieuwe Testament noemt. Ik zou nu willen dat ik de moeite had genomen om zelf te gaan schrijven! In ieder geval is het ook voor u nodig dat u werkelijk nederig bent en dat u liefde en respect toont voor een ieder en  vooral voor diegenen met wie u van mening verschilt.’

Toen richtte hij zich tot degenen die niet langer hun godsdienst praktiseerden, maar die zoekers waren en die berouw hadden.

‘Ik ken u wel en ik heb u lief. U herinnert mij aan de tollenaars die op een vriendelijk woord van mij hoopten. Wat heb ik mij verheugd over het feest dat één van hen ter ere van mij aanrichtte in Jericho, of was het in Galilea? Ik herken u ook, uitgestoten zondaars. Anderen, die net als u waren, mannen en vrouwen, geminacht door deftige vromen, plachten naar mij toe te komen en naar mijn woorden te luisteren en zij veranderden hun leven. Erken uw zwakheid en doe de goede dingen. Heb berouw en heb vertrouwen. U bent dicht bij het Koninkrijk van God.De Vader verwelkomt nu, net als tijdens mijn leven, de terugkerende verkwistende zoon met groter vreugde dan de zoon die vormelijk (en heel verveeld) altijd het goede deed.’

Was getekend: Geza Vermes.

 

( Epiloog uit het boek: ‘Ieder zijn eigen Jezus’ van Geza Vermes’)

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Bestuurlijk nieuws " op pagina 4 van Samen jaargang 46 no. 4

Resultaat actie Kerkbalans

Allereerst willen we u allen hartelijk danken voor uw toezegging voor actie Kerkbalans 2017.

Deze actie Kerkbalans hebben we zoals u weet in januari-februari j.l. gehouden. Het voorlopig resultaat van de toezeggingen geeft aan dat voor de actie ruim € 443.000,-- is toegezegd. Dit is 4 % meer dan de toezeggingen van vorig jaar. Dat is hoopgevend!

We willen alle betrokken vrijwilligers hartelijk bedanken voor de geleverde inspanning. Mede doordat zij hun tijd hiervoor beschikbaar hebben gesteld is ook dit jaar de actie Kerkbalans goed verlopen.

Zorgelijk blijft dat het aantal mensen die een toezegging doen ieder jaar weer afneemt. We zijn een kleiner wordende gemeente. Ook zien we dat op het einde van het jaar de totaal ontvangen kerkelijke bijdrage jaar op jaar terugloopt. De tabel hieronder laat het verloop van de afgelopen vijf jaar zien.

                   Toezegging                Ontvangsten               Aantal
                     begin jaar                    per 31-12                  toezeggingen

2013                 410.157                    557.135                      1.309

2014                 411.007                    550.163                      1.316

2015                 438.432                    538.072                      1.252

2016                 423.024                    491.261                      1.232

2017                 443.830                                                       1.150

In gedachten houdend dat we als gemeente kleiner worden, kunnen we weliswaar spreken van een mooi resultaat, maar tevreden zijn we nog niet. Vandaar dat we een ieder die nog geen toezegging heeft gedaan, van harte uitnodigen om dit alsnog te doen.

Met dalende ontvangsten is het natuurlijk steeds lastiger om tot een financieel gezonde begroting te komen. We zoeken daarom actief naar mogelijkheden om onze financiële positie te verbeteren. In elke wijk zijn daar ideeën over en activiteiten worden daarop ingezet. Waar de ene wijk bezig is met extra verhuur, zet een andere wijk meer in op actie Kerkbalans of op het verwerven van subsidies. Fijn dat alle wijken hier actief mee bezig zijn.

Onze kerkgemeenschap is van ons allen. Het college van kerkrentmeesters wil daarom alle gemeenteleden van harte bedanken voor hun toezeggingen en alle vrijwilligers voor hun inzet. We nodigen iedereen uit mee te denken en mee te werken hoe we als krimpende gemeente toch onze financiële positie op peil kunnen houden om het leven en werken in de wijken volop te kunnen blijven ondersteunen.

Namens het College van Kerkrentmeesters,

Reinder Haakma

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Bestuurlijk nieuws" op pagina 4 van Samen jaargang 46 no. 4

Over sola en niet alleen…

Dit jaar staat Luther volop in de belangstelling nu we vijfhonderd jaar reformatie vieren. De vijf wijkpredikanten organiseerden ter gelegenheid hiervan op 7 maart een gespreksavond voor gemeenteleden. Ieder van de predikanten had als thema een ‘sola’ voorbereid en ging in twee rondes in gesprek met een groepje van 5-10 mensen. Die mensen kwamen zoveel mogelijk niet uit de ‘eigen wijk’. Dit zorgde voor een kruisbestuiving van beelden, dromen, overtuigingen, vragen en geloven. Een mooie vorm van het voeren van het geloofsgesprek.

Zelfs een sola-gesprek voer je niet alleen. De visitatiecommissie, die de PGE in 2014 visiteerde, schreef in haar aanbevelingen: ‘De AK dient wegen te zoeken hoe de wijkkerkenraden en de AK gezamenlijk het geloofsgesprek aan kunnen gaan. Alleen in het kader van een dergelijk geloofsgesprek kunnen de vragen rond het functioneren van de gemeente als totale gemeente op een organische manier aan de orde komen’. Dank aan de predikanten voor hun initiatief dat hier heel goed in past!!

In maart vergadert de AK niet, omdat op dit moment niets persé besproken of besloten moet worden. De komende maanden zullen we wel weer bij elkaar komen. Voor de pauze bespreken we altijd een inhoudelijk onderwerp, al dan niet met gasten. Wanneer u suggesties heeft voor onderwerpen waarvan u vindt dat de AK deze zou moeten agenderen, dan houd ik me aanbevolen. Bij de bestuurlijke thema’s zullen we de komende maanden o.a. stilstaan bij de jaarrekeningen over 2016 en het afronden van de aanpassingen van de plaatselijke regeling. Het kennen en horen van de gemeente over de conceptregeling, op de gemeentevergadering afgelopen november, heeft ertoe geleid dat de AK en de wijkkerkenraden nog eens goed over een aantal punten moesten nadenken.

 

Benjamin Jansen

P.S. In de vorige SAMEN schreef ik over het belang van SAMEN: “Het maakt dat we moeten vertrouwen op de enkele keren dat we wel iets terug horen over het belang van SAMEN. En dan vaak van mensen die niet of zelden in de kerkdienst komen.” Vertrouwen is zo’n mooi iets – het werd ook deze keer niet beschaamd.

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Zorg samen " op pagina 5 van Samen jaargang 46 no. 4

De woestijn als vruchtbare grond.

Van de week sprak ik een patient, laten we hem Paul noemen. Hij was onverwachts opgenomen. Vanuit een overvolle agenda lag hij nu hele dagen ‘niets te doen’.’Geen beweging meer in te krijgen’, zo vertelt hij. Dat maakt hem boos en onzeker. Van huis uit is Paul kerkelijk opgevoed, hij gaat nooit meer naar de kerk, maar zijn geloof in een liefdevolle kracht die hij God noemt, is gebleven. Nu hij zo plotseling is stilgezet heeft dat de vraag opgeroepen waar die liefdevolle God is, juist nu hij hem zo nodig heeft. Maar de stilte is oorverdovend en echoot zijn vraag als een boemerang bij hem terug.

We komen er samen over te spreken en zoeken beelden die hem kunnen helpen betekenis te geven aan deze ingrijpende gebeurtenis. De zondag ervoor was hij in de viering geweest en daar stond het verblijf van Jezus in de woestijn centraal. Al vertellend wordt Paul vooral getroffen door het feit dat de Geest zelf Jezus de woestijn heeft ingestuurd. Die woestijn is  dus eigenlijk van Godswege, ook al lijkt de duivel er vrij spel te hebben. Op mijn vraag waarom hem dat zo treft, vertelt hij dat hij zijn ziekte ook ervaart als de woestijn. En in plaats van op zoek te gaan naar het antwoord op de vraag waar God is, daagt het bij Paul dat hij wellicht op zoek moet naar de betekenis van die woestijn voor zichzelf. Dat houdt hem bezig en we hebben er een paar gesprekken over.

Bij het ontslag vertelt Paul dat hij de tijd in het ziekenhuis nog steeds als woestijn ziet, maar dat hij er vruchtbare dingen in heeft ontdekt. Hij heeft kanten van zichzelf teruggevonden die onder het zand van de dagelijkse beslommeringen verdwenen waren. Door daar de tijd voor te nemen en er eens goed naar te kijken is zijn ziel op een bepaalde manier weer tot bloei gekomen. Hij heeft de man, die hij ook is, terug gevonden: De vader voor zijn kinderen, de minnaar van zijn vrouw, de vriend van zijn vrienden. Dat alles was op de achtergrond geraakt door de vanzelfsprekendheid en achteloosheid in zijn leven. Deze woestijnervaring heeft hem teruggebracht naar zijn diepste zelf. En dat is een helende en heilzame ervaring geworden.

Hij voelt zich als nieuw ondanks de blijvende zorgen om zijn gezondheid. Het dorre doodse klimaat van zijn woestijnervaring heeft plaatsgemaakt voor een opgebloeide verbinding met alles wat hem lief is.

De zon schijnt als hij wordt opgehaald door zijn vrouw en kinderen. De gele ballon met een smiley van zijn dochter is nog lang zichtbaar boven de auto’s op de parkeerplaats.

Voor Paul is Pasen al begonnen.

Nu wij nog...

Ellen Enderlé

Geestelijk verzorger MMC

 

Onderstaande artikel staat in de rubriek "TINT" op pagina 5 van Samen jaargang 46 no. 4

De kunst van het flirten

In de week van Valentijn organiseerden we vanuit TINT in samenwerking met Studium Generale een avond over flirten. Vorig jaar in februari hielden we een vergelijkbare avond en hadden toen een Liefdesdokter (Inge van der Vorst) uitgenodigd om met studenten aan het werk te gaan op het gebied van liefde en intimiteit. Dit was zodanig succesvol en er was zoveel interesse onder studenten dat we hebben besloten nog een keer zo’n avond te organiseren, deze keer onder leiding van een flirtcoach (Drazen Lisak). Ook deze keer was de avond volgeboekt en waren er ongeveer 60 studenten aanwezig.

Flirten leer je niet alleen door er informatie over te krijgen, daarom wisselde Lisak zijn presentatie af met oefeningen in ontmoeting. Studenten werden uitgedaagd de ontmoeting met elkaar aan te gaan en te experimenteren met handdruk, oogopslag en lichte aanraking. Ook werd geoefend in het geven van complimenten en het vertellen vanuit passie. Ondertussen gaven studenten elkaar feedback. Het leverde een spontane en enthousiaste sfeer op.

Tijdens de avond werd duidelijk, dat flirten niet alleen betrekking heeft op het liefdesvlak. Flirten kan ook vriendschappelijk gebeuren en ook in het zakenleven wordt ‘geflirt’ om een goede zakenrelatie tot stand te brengen. Flirten maakt het sociale leven positiever en daarom kan iedereen er zijn of haar voordeel mee doen om zich in de kunst van het flirten te bekwamen. Er blijken overigens wel verschillen te bestaan tussen het zakelijk flirten en het flirten in de privésfeer. Zo wordt vrouwen in de zakenwereld afgeraden al te veel te lachen, aangezien dit de kans verkleint door mannen serieus genomen te worden. Interessant dat hierbij ook de sekseverschillen om de hoek komen kijken.

De gedachte achter beide avonden is, dat we vanuit TINT graag onderwerpen aan de orde stellen uit het dagelijks leven van studenten. Het gaat daarbij om vragen, waar iedereen vroeg of laat tegenaan loopt, maar die niet worden behandeld in colleges. Vanuit TINT bieden we een platform om met deze vragen met elkaar aan de slag te gaan. Via een luchtige insteek wordt een persoonlijke sfeer gecreëerd, waar ook intiemere vragen aan de orde kunnen komen. Zo werd aan het einde van de avond met de Liefdesdokter door een student de vraag gesteld, wanneer je weet dat de ander ook verliefd is op jou en wanneer je elkaar kunt gaan zoenen. Mooi dat dergelijke persoonlijke vragen op het gebied van de liefde met elkaar gedeeld kunnen worden!

Verder hierop doordenkend, geloof ik dat hier ook een uitdaging ligt voor kerkelijke gemeenschappen. We hebben het in de kerk vaak over hoe je met elkaar omgaat, maar hoe vaak komt daarbij verliefdheid en intimiteit ter sprake? Hoe vaak gaat het over lichamelijkheid? Terwijl het prachtige boek Hooglied onderdeel uitmaakt van de Bijbel en onderwerpen als liefde en flirten ook een rol spelen in het leven van kerkgangers. Hier liggen nog kansen om ontdekt te worden. Op de campus hebben we daar alvast een begin mee gemaakt!

Margit van Tuijl

studentenpastor/personal life coach@TINT

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Dienen " op pagina 6 van Samen jaargang 46 no. 4

Zending en diaconaat

In de vorige aflevering van Samen schreef ik onder de titel ‘Op weg naar Pasen’, dat ons diaconale werk nooit de openlijke of verborgen bijbedoeling mag hebben om te evangeliseren. Dat heeft een aantal reacties losgemaakt, zoals die van Jan Scheurer, die in deze aflevering wordt afgedrukt.

De kern van die reacties draait om twee vragen: De eerste is: ‘Mogen diakenen dan niet evangeliseren? Moeten wij onze inspiratiebron, het evangelie en ons geloof verloochenen?’ De tweede vraag: ‘Is het dan niet goed, als zendingsactiviteiten of evangelisatie juist de behoefte aan diaconaal werk oproept en daartoe noodzaakt?’ Ik wil graag op deze vragen ingaan, omdat hieruit blijkt, dat de door mij verwoorde stelling verkeerd opgevat kan worden. Ik ben er juist een voorstander van dat wij als kerk ons gezicht aan de wereld laten zien en er vooruit durven komen waardoor en waartoe wij zijn geïnspireerd. Dat zal niet iedereen op dezelfde manier doen. Zoveel verschillen als er zijn in geloofsbeleving, zo verschillend zal dat geloof ook worden uitgedragen. Ook binnen de PGE kennen we die variatie. De een is meer of minder orthodox, de ander evangelicaal en een derde vrijzinnig. Maar van allen mogen we verwachten dat ze staan voor wat ze belijden. Ik vind het niet erg dat er dan een pluriform beeld ontstaat van onze kerk. Maar laten we dat gezicht dan ook zonder schaamte tonen en op die manier een missionaire kerk zijn. Ik wil onze drie wijkgemeenten graag oproepen te blijven zoeken naar manieren om dat te doen en steeds nieuwe vormen naast de oude te bedenken om buiten de veilige muren van het kerkgebouw te treden. De diaconie heeft daarin ook een rol. Daarom onderhouden wij allerlei contacten met maatschappelijke organisaties, zoals ’t Hemeltje, De voedselbank, het Open Huis Sint Cathrien en vluchtelingenwerk. Daarnaast leggen wij ook weer nieuwe contacten of hernieuwen oude relaties. Ik denk aan o.a. de stichting Exodus voor hulp aan ex-gedetineerden, die onlangs een informatieavond in de Ontmoetingskerk verzorgde. Ik denk aan de Stichting Present, waar ik recent een gesprek mee had om te bespreken wat wij voor dit initiatief kunnen betekenen. Zij organiseren vrijwilligers om mensen te helpen bij klussen die zij alleen niet aan kunnen. Sommigen kennen dat werk al of hebben erin geparticipeerd. Verder neemt het College van Diakenen sinds kort weer deel aan het Steunpunt Minima Eindhoven. Dertig jaar geleden behoorden wij bij de oprichters van deze organisatie. Daar zal ongetwijfeld nog aandacht aan worden besteed. Met een zekere regelmaat laten wij u in Samen graag kennis maken met dergelijke organisaties.

Bij het praktische diaconale werk geldt echter een belangrijk uitgangspunt: er is geen koppelverkoop verbonden aan ons diaconale werk. Jezus zei: ‘Laat de linkerhand niet weten wat de rechter doet’. Een hulpverlenend gesprek, een lening of een gift aan iemand die dat nodig heeft, gaat nimmer gepaard met een geloofsgesprek. Dat kan altijd later nog als de persoon in kwestie daarom vraagt. Diaconaal werk doen wij omdat wij geroepen zijn te helpen waar geen helper is, zorg te dragen voor de weduwe en de wees, de arme en de vluchteling. Daarbij past geen verkondiging. Dat heeft een andere plaats en tijd.

Leo Steinhauzer, voorzitter CvD

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Column" op pagina 8 van Samen jaargang 46 no. 4

Solus Deus

Met dit nummer sluiten we de serie over de sola’s af. Als redactie vonden we deze serie best heftig, het roept nogal wat op als je erover nadenkt. En het is lang niet altijd zo eenvoudig te begrijpen.

Sola scriptura. (alleen de Schrift) En de Joden dan, die alleen het Oude Testament (Tanach) hebben? En hoe leerden Gods kinderen van vóór Tanach God en Zijn daden dan kennen?

Solo verbo. (alleen het Woord) We hebben gezien dat het om veel meer gaat dan alleen om het gesproken woord (taal), maar dat maakt het ook ingewikkeld. Michel Henry, een Franse filosoof, maakt in zijn boekje “Woorden van Christus’ duidelijk dat je in de ‘menselijke’ woorden van Christus ook de woorden van God kunt ontdekken. Met welke ‘woorden’ moeten wij dit allemaal uitleggen aan mensen die geen kerkelijke achtergrond hebben?

Sola fide. (alleen door geloof) Misschien wel het gemakkelijkste om te begrijpen. Met de woorden van Geeske: ’Je moet het maar gewoon geloven!’

Sola gratia.  (alleen door genade) Voor kerkmensen gelukkig nog een bekend begrip, maar probeer het eens uit te leggen aan je kinderen!

Solus Christus. (alleen Christus) In dit nummer aan de beurt. Christus is in de kerk van levensbelang. Benjamin schreef vorige maand: ‘Het gaat in de kerk maar om één: Jezus Christus’. Niettemin kennen, beleven en volgen  we Christus allemaal op onze eigen manier. Voor de één is Hij m.n. de lijdende mens, voor de ander de verlosser en voor weer een ander de opgestane. Op de recente workshop over de sola’s kwamen er wel twintig namen / omschrijvingen ter tafel. En dan de titels: Messias, Zoon des mensen, Zoon van God, Middelaar. Het met elkaar van gedachten wisselen, levert dus vele geloofsinterpretaties op! Elbert kon er zelfs gemakkelijk 17 vragen bij oplepelen. Dus ook al niet zo eenduidig en eenvoudig. Begrijpt u de aarzeling van de redactie?

Luther kwam na intense bijbelstudie tot zijn drie sola’s (sola fide, sola gratia en sola scriptura), de andere twee werden er later aan toegevoegd. Maar waarom is er eigenlijk geen Solus Deus of Solus JHWH? Het begint toch immers allemaal met de Eeuwige? Natuurlijk komt Hij / Zij in alle sola’s uitvoerig aan bod en zeker bij Sola fide, maar toch? De Joden hebben hun Sjema Jisraeel  (Adonai is God, Adonai is één) en de moslims roepen te pas en te onpas Allahoe Akbar. (God is groot) Zonder afbreuk te doen aan de heilzame rol van Christus, vraag ik me toch af of we ons niet wat meer moeten focussen op God. Wellicht komt er dan ook meer ruimte voor een gesprek met het Jodendom en de islam.

Ons gesprek tijdens de workshop was in ieder geval bemoedigend. Met alle geledingen van de PGE bij elkaar hebben we van hart tot hart met elkaar kunnen spreken over wat ons motiveert en inspireert. De artikelen in SAMEN en de workshop van onze voorgangers hebben, wat mij betreft, geresulteerd in een vruchtbare verdieping van ons geloof. Wat mij betreft mag het vaker zo!

Barnard van Weeghel

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Dienen " op pagina 8 van Samen jaargang 46 no. 4

Jeugddiaconaat-I – Eindhoven Bouwt

Op iedere vergadering van IDOE* wordt een diaconaal onderwerp belicht. Op 31 januari jl. was dat een presentatie over “Eindhoven Bouwt”.

Hun missie wordt als volgt omschreven: “Eindhoven Bouwt heeft de christelijke levensovertuiging dat Gods liefde voor mens en wereld het verschil maakt. We willen jongeren in Eindhoven en omgeving helpen zich in te zetten voor persoonlijk en maatschappelijk welzijn van hun medemens. We helpen ze daarmee hun talenten en hun identiteit te ontwikkelen, juist op het punt van verantwoordelijkheidsgevoel”.

De stichting is ontstaan vanuit het idee om jongeren uit Eindhoven samen op reis te laten gaan naar Oost-Europa. Voor de andere activiteiten en meer informatie: www.eindhovenbouwt.nl.

‘In de zomer van 2016 ben ik voor het eerst meegegaan met de jongerenreis van “Eindhoven Bouwt” naar Janoshi in de Oekraïne. Toen ik erover las, had ik meteen het gevoel dat dit iets voor mij was. Ik verwachtte armoede, maar het valt rauw op je dak als je er middenin terecht komt. Geen stromend water, alleen een waterpomp in het dorp. De wc is een hok met een gat in de grond, in het dorp of ergens in een tuin. Bizar dat dat in het welvarende Europa mogelijk is. Er lijkt apathie te heersen en confronterend was ook dat er constant dronken mannen rondliepen. Toch ben ik niet met een gevoel van hopeloosheid naar huis gegaan.

Wat wij doen, lijkt een druppel op een gloeiende plaat, maar jongeren die vaker zijn geweest, merken veranderingen. Sommige huishouden besloten iets te doen aan hun situatie door bijvoorbeeld kippen aan te schaffen.

We hebben veel praktisch werk verzet. Nieuwe wc’s, een aanbouw, schilderwerk, funderingen. Bezoeken afgelegd in het dorp en voedselpakketten gebracht.

Het is een bijzondere ervaring geweest voor de hele groep, er ontstaat een heel speciale band en vrijwel iedereen is naar huis gegaan met een voor het leven blijvende ervaring.’ Willem.

Uw diaconie i.s.m. Geeske van der Veen, secr. IDOE

Interkerkelijk Diaconaal Overlegplatform Eindhoven

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Varia " op pagina 9 van Samen jaargang 46 no. 4

Samenzang

Een van de vruchten van de Reformatie was de samenzang van de gemeente.  In de katholieke kerk werd alleen door een koor gezongen, dat vooral gregoriaanse zangen uitvoerde. Bij de hagenpreken in 1566, waarbij de mensen buiten in het gras zaten, zong men psalmen van pamfletten, die haast niets kostten (een oortje). Veel van de wijzen waren ontleend aan bekende straatliedjes. Later, toen de gereformeerden over kerken beschikten, werd de psalmberijming van Datheen ingevoerd op melodieën uit Genève. In die berijming passen de woorden soms niet op de wijs en valt de klemtoon soms verkeerd.

 In 1648 namen de gereformeerden in Eindhoven de Sint-Catharinakerk in gebruik. Al gauw vervingen zij daar het oude versleten orgel door een nieuw en werd een organist aangesteld. Aanvankelijk gebruikten zij het orgel niet voor begeleiding van de gemeentezang. In navolging van Calvijn vond men het beter dat niet te doen, met als argument dat het de aandacht zou afleiden van de inhoud van de psalm. Er werd wel orgel gespeeld, maar voor en na de dienst. Om het zingen in goede banen te leiden, trad daarom een voorzanger op, die de melodie en de maat moest aangeven. Hij was meestal tevens schoolmeester en koster. De voorzangers konden niet allemaal even goed zingen en de gemeentezang was doorgaans onordelijk en ook niet om aan te horen, doordat de kerkgangers verschillende tempo’s aanhielden. Volgens de dichter Constantijn Huygens werd er vaak geschreeuwd in plaats van gezongen. Hij had daarom in 1641 een pleidooi gehouden voor de invoering  van orgelbegeleiding. Van lieverlee vond dat dan ook plaats in de Nederlandse kerken. In Den Bosch was dat in 1644. Wanneer in Eindhoven de organist de zang ging begeleiden, is niet bekend. In elk geval was in 1683 nog een voorzanger in functie. Toen deze in dat jaar zich blijkbaar misdragen had, zou in de kerkdienst worden meegedeeld dat hij voor enige tijd geschorst zou zijn. Hij wist kennelijk dat dat stond te gebeuren, want voor het zover was, begon hij opeens Psalm 109 te zingen. Daarin kwamen in vers 1 de volgende woorden voor:

De boos’ openen hare monden

tegen mij, end t’samen verkonden,

valsheid end veel leugenen quaed,

Met tongen arch end obstinaat. (arch = boos, slecht; obstinaat = halsstarrig, onbuigzaam)

De kerkenraad kon er niet om lachen. Toen de voorzanger bestraft werd, beweerde hij dat hij dat gezongen had omdat het zo’n gemakkelijke wijs was. De classisvergadering sprak later uit dat hij, als de schorsing voorbij was, alleen nog maar mocht zingen wat door de dominee werd opgegeven.

Ook toen orgelbegeleiding van de gemeentezang in de meeste plaatsen was ingevoerd, waren er soms perioden dat het vaak slecht onderhouden orgel defect was of dat de organist ziek was. Daarom bleef een voorzanger nog geruime tijd zijn werk doen.

Gerard van Gurp

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Dienen " op pagina 13 van Samen jaargang 46 no. 4

Samen tegen armoede – Vier regionale bijeenkomsten

Het Knooppunt Kerken en Armoede organiseert vier regionale bijeenkomsten over armoede in Nederland.
In het najaar van 2016 werd het interkerkelijke Armoedeonderzoek gepubliceerd. Daaruit blijkt dat steeds meer mensen aankloppen bij de kerken omdat ze financieel in de knel raken. Er gaat steeds meer geld in om en vele duizenden vrijwilligers zijn vanuit de kerken betrokken bij deze hulpverlening.
Het Knooppunt Kerken en Armoede wil de expertise die aanwezig is bij al deze initiatieven bijeenbrengen in een viertal regionale bijeenkomsten. Van elkaar leren en elkaar inspireren. Samen tegen armoede!
Deelname aan de bijeenkomsten is gratis.
Aanmelden is noodzakelijk (www.knooppuntkerkenenarmoede.nl/regiobijeenkomsten).

Data en plaatsen

Donderdagavonden, 18.00 – 21.30 uur
30 maart – regio noord – Kruiskerk Meppel
6 april – regio zuid – Adventskerk Eindhoven
11 mei – regio west – Het Baken Woerden
18 mei – regio oost – Ichthuskerk Deventer-Colmschate
 

Workshops

 

  • Armoede en de kerken
  • Noodfondsen
  • Diaconale platforms
  • Schuldhulp
  • Voedselbanken

2017  SAMEN  maart 2017 nummer 3. Lees meer...

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Sola gratia " op pagina 2 van Samen jaargang 46 no. 3

Leven uit genade

Eén van de 95 stellingen van Luther luidt: “De ware schat van de kerk is het heilig evangelie van de heerlijkheid en de genade van God.” Luther ontdekte dat genade een gunst is die we van God ontvangen.

Dat roept allereerst de vraag op wie die genadige God is. Sommige mensen zien God als onderhandelaar. Als wij iets voor God doen, dan doet Hij iets voor ons. Zoals in de film Amadeus: de componist Salieri smeekt God om hem een beroemd en groots componist te maken. In ruil zal hij zich volledig toewijden aan God. Maar God schenkt Zijn talenten aan Salieri’s vijand, het verwende wonderkind Mozart. God is geen onderhandelaar, want Hij heeft alles al. Bovendien, wat Hij van ons vraagt in de Wet en bij monde van Jezus in de Bergrede kunnen we Hem bij lange na niet geven. God geeft uit genade, niet als reactie op ons geven aan Hem.

Andere mensen zien God als een hemelse sinterklaas, die geeft zonder er iets voor terug te verlangen. Maar Jezus spoort gelovigen in de Bergrede juist aan om perfect te zijn als God. We zijn geschapen naar Gods beeld, en worden daarom opgeroepen om te leven naar Zijn regels. We leven van nature niet zoals God. Hij heeft daarom uit genade geboden gegeven als hulpmiddel, als richtsnoer om te leven.

Het grootste geschenk dat God ons geeft is het leven. Hij heeft ons geschapen, ons de levensadem gegeven (Gen. 2). Bovendien geeft Hij Zijn geschenken, zoals adem, doorlopend. Maar van nature zijn we geneigd om onafhankelijk van God te leven. We vinden dat Zijn geschenken vanzelfsprekend zijn, of dat we deze zelf met hard werken eerlijk verdiend hebben. We schrijven dan aan onszelf toe wat van God komt. Dat is onze kernzonde tegen God de gever.

Als we de geschenken van God als onze eigen verdiensten en bezit zien, zou God dan niet moeten stoppen met geven? Een menselijke gever zou het zo bekijken. Gelukkig blijft God geven. Zelfs stelt Hij geen voorwaarden aan ons, want Hij onderhandelt niet. Bovendien kunnen wij onszelf niet verlossen uit onze zonde. Als we dat wel denken te kunnen, vertrouwen we niet op God en zinken we juist nog dieper in de put van onze zonde. Alleen God is onze Verlosser: door Zijn genade worden we in Christus Jezus gered (Rom. 3:25-27). Dus: God geeft geschenken, God vereffent in Christus de schuld die wij hebben omdat we Zijn geschenken niet goed ontvangen, en God geeft ons zo de mogelijkheid Zijn geschenken goed te ontvangen.

Maar is God nu toch niet een sinterklaas? Nee, want God verwacht wel een reactie op Zijn genade, maar niet op de menselijke manier. Als mensen iets geven, dan verwachten ze er, bewust of onbewust, iets voor terug. Stuur je een kerstkaartje, dan verwacht je een kaartje terug. Als je wordt uitgenodigd voor een etentje, word je geacht dit terug te betalen door of iets mee te brengen of een tegenuitnodiging te doen. Het inzicht van Luther was dat God niet zo werkt. God heeft immers alles al, en we kunnen hem slechts teruggeven wat we van Hem ontvangen hebben.

Toch schept Gods genade vier verplichtingen voor ons. Ten eerste verplichten Gods geschenken ons tot een houding van ontvangen in geloof. Dat bekent niet dat geloof een geschenk is dat we God aanbieden. Dan zou geloof een goede daad van ons zijn. Maar geloof is lege handen die we openhouden voor God om te vullen. De laatste geschreven woorden van Luther zijn: “Wij zijn bedelaars, dat is waar.” Bedelen is vernederend en doen we alleen als er geen andere optie is. Maar voor Luther is bedelen van God juist iets eerbiedwaardigs. Geloof laat zien dat God ons zo waardevol vindt dat Hij ons opzoekt en bevrijdt, in ons wil wonen en door ons heen wil werken voor de wereld.

Ten tweede verplichten Gods geschenken ons tot dankbaarheid. We laten God weten dat we Zijn geschenken waarderen. Voor mensen is het vernederend om een geschenk te ontvangen, vooral als de gever machtig is en rijk en de ontvanger zwak en arm. Sommige gevers lijken er zelfs op uit om de ontvanger te verplichten en te vernederen. Zo is het niet met God. Zijn geschenken maken mensen niet minder waard, maar mensen bestaan juist dankzij Hem. Dankbaarheid is verwondering dat we mogen bestaan als schepsel van God en dat Hij ons zegent.

Ten derde roepen Gods geschenken ons op om ons beschikbaar te stellen tot Zijn dienst. Dat betekent dat we gaan doen wij Hij van ons verlangt. Dat betekent niet dat de relatie tussen mens en God die van een soldaat en een generaal is. God is namelijk dichter bij ons dan wij bij onszelf (Augustinus). God is niet alleen buiten ons, maar Hij wil ook in ons wonen. Op die manier worden wij een instrument van Hem.

Maar dat is een ongemakkelijke gedachte. Zijn we dan marionetten van God? De vierde verplichting, deelname, verheldert hoe God ons gebruikt. Luther ziet Gods liefde als een onuitputtelijke stroom die uit Hem vloeit. Wat gebeurt er als die stroom ons bereikt? Als de stroom zou stoppen, zouden we ontvangers zijn en niet op God de gever lijken. Maar we zijn naar Zijn beeld geschapen. We ontvangen geschenken niet alleen voor onszelf, maar ook om ze door te geven aan andere mensen. Op die manier delen wij in hoe God aan mensen geschenken geeft.

Luther geloofde dat Christus de bron van alle geschenken is en dat als wij geven, Hij eigenlijk aan het geven is: “We zijn naar Christus genoemd, niet omdat Hij afwezig is, maar omdat Hij in ons woont; dat wil zeggen, als wij in Hem geloven en wij op onze beurt de één voor de ander een Christus zijn, die voor de naasten doet, zoals Christus voor ons doet.” Dat lost het potentiële probleem op dat we slechts instrumenten zijn. Zoals Luther het formuleert: “God werkt nooit in ons zonder ons.” Dat betekent dat Christus, door in ons te wonen, ons tot vrijgevige gevers maakt die vrijwillig doen wat Hij wil.

Dat leven van God in ons associëren we vooral met heilige tijden en plekken waarin we als gemeente God ontmoeten: wanneer we enthousiast een lied zingen, als we diep verzonken zijn in gebed, of als we geraakt worden door een preek. Maar als het daarbij blijft, dan stokt Gods leven in ons op andere tijden en plekken. Gods geschenken stromen vooral naar anderen wanneer de gemeente zich weer verspreidt, als we weer thuis zijn of op ons werk of op school. Elk woord en elke daad, elke gedachte en elk gebaar, zelfs simpelweg aandacht aan iemand schenken, kan een geschenk zijn, en daarom een echo van Gods leven in ons. Elk geschenk doorbreekt de drempel tussen het heilige en het profane. Door te geven wordt het leven buitengewoon, omdat Gods eigen geven door de gever stroomt.

                                                                                                         Rik Eshuis.
Dit artikel is gebaseerd op Hoofdstuk 1 van het boek Onbelast: geven en vergeven in een genadeloze cultuur, door Miroslav Volf.

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Sola gratia" op pagina 3 van Samen jaargang 46 no. 3

Genade en verantwoordelijkheid

Genade en verantwoordelijkheid zijn voor mijn gevoel onlosmakelijk verbonden begrippen. In het artikel van Rik Eshuis in dit nummer komt dat markant naar voren. Laatst las ik in het boekje van Stephan de Jong met de titel ‘U doet niets want U bent God’ een verhaal over een ontmoeting tussen een boer en een pastoor.

De boer laat de pastoor trots zijn land zien. het goudgele, wuivende graan op het veld is een lust voor het oog. ‘Nou, wat vindt u ervan, pastoor ?’ vraagt de boer. ‘De vrucht van een seizoen hard werken’. De pastoor schudt zijn hoofd ‘Het is niet jouw werk, het is Gods werk. Alleen aan zijn genade heb je dit te danken!’. Dat de pastoor een nogal zwaartillend type is, blijkt ook als de boer zegt dat hij er toch hard voor gewerkt heeft. ’Zonder God zou dit alles er niet zijn, Alleen aan zijn genade heb je dit te danken. Dank Hem op je blote knieën.’. De boer heeft er de pest over in. Ze lopen verder en komen bij een braakliggend stuk land. Het staat vol onkruid. ‘Kijk’, zegt de boer ‘hier heeft God het werk alleen gedaan’.

‘Sola gratia’ heet het hoofdartikel in dit nummer ‘Alleen door genade’. Die spanning tussen genade en verantwoordelijkheid is door de jaren heen in de kerkgeschiedenis een punt van heftige discussies geweest. Paulus begon er al mee en bij het gedenken van het ontstaan van de protestantse kerk komt alles weer boven.

Onlangs werd er in onze eredienst gepreekt over een gedeelte uit het Mattheus evangelie. In dit gedeelte staat niet de genade maar de verantwoordelijkheid om volgens de wet te leven centraal.

Ik ben geen theoloog en ik weet heel goed dat er door velen heel creatief is gedacht over de wijze waarop je al die dogma’s met elkaar kunt verbinden. De predikant die op die zondag voorging zorgde voor een milde pastorale uitleg, zodat we bemoedigd de kerk verlieten. En ook Rik Eshuis geeft in zijn artikel een visie op de relatie tussen die beide. Maar toch. Ik blijf worstelen met die genade enerzijds en de plicht om verantwoordelijk te handelen anderzijds.

In het gedenken van 500 jaar protestantisme heeft Brabant de taak om speciaal aandacht te geven aan het verschil tussen katholiek en protestant. Het is wel een typisch protestantse trek om zo zwaar aan de persoonlijke verantwoordelijkheid van de mens te tillen. Katholieken hebben van die slimme uitweggetjes gevonden om aan gepieker te ontsnappen : een ‘wees gegroetje’ voor Maria die alles begrijpt, een biecht of rozenkransgebedje om wat schuld kwijt te raken, allerlei andere rituelen, die een magische - bevrijdende - betekenis hebben gekregen Een psycholoog zou dat kathartische mechanismen noemen. Protestanten hebben het gevoel dat ze het zelf ‘uit moeten zoeken’ Dan weegt ‘verantwoordelijkheid’ zwaar.

Het mag dan lastig zijn om al die complexe denkbeelden die ons in de geloofstraditie zijn overgeleverd te snappen, het heeft ook iets moois. Als het allemaal heel simpel was wordt het ook gevaarlijk. Dictators houden van simpele eenduidigheid en godsdienstfanaten kunnen door maniakale zekerheid gedreven de gekste dingen doen. Geef mij dan toch maar een complexe Bijbelbundel, bestaande uit vele boeken in een lange reeks van eeuwen geschreven door allerlei soorten mensen, die op zoek waren naar de boodschap van God aan deze wereld. Het is allemaal minder duidelijk, maar samen zoeken naar een glimp van de waarheid is eigenlijk wel heel mooi, zeker als dat geworstel beschenen wordt door een zon van genade.

Jan Scheurer

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Bestuurlijk nieuws" op pagina 3 van Samen jaargang 46 no. 3

Over Samen en nijntje…

Op 16 februari jl. overleed Dick Bruna, de geestelijk vader van nijntje. Sinds 1955 zijn miljoenen kinderen over de hele wereld groot geworden met de tekeningen en verhaaltjes van dit konijntje. Hij tekende met het minimum aan lijnen dat nodig is om beeld te geven en de kijker te inspireren. Hij verstond de kunst van het weglaten. Hij gebruikte primaire kleuren en primaire vormen. Een ware meester in zijn vak. Bruna bracht het tekenen terug tot de kern. En ook zijn teksten: in een simpele taal, een eenvoudig abcb rijm, zonder hoofdletters en leestekens. Back to basics.

Het oogt simpel, maar is verschrikkelijk moeilijk. En dat geldt ook voor de kerk. Wat worden kerk zijn, Christen zijn, geloven, soms toch groot gemaakt, ingewikkeld, met een veelheid van woorden, liederen, bijeenkomsten en vergaderingen. Terwijl het eigenlijk zo primair is. Het gaat in de kerk maar om één: Jezus Christus. Graag hoop ik dat ook de PGE zo geïnspireerd wordt door nijntje.  Dat we ons concentreren op de kern. En dat we dat samen doen als protestanten in Eindhoven.

Ons blad Samen is een instrument daarbij. Op de AK vergadering van 16 februari spraken we met een aantal redactieleden. De redactie doet elke maand haar stinkende best om meer te brengen dan een ‘clubblad’. De artikelen rond een bezinningsthema roepen op om over na te denken, om over te spreken, wellicht zelfs om over te preken. Jammer dat de redactie zo weinig feedback krijgt. Dat maakt dat we moeten gissen over het effect van Samen. Het maakt dat we moeten vertrouwen op de enkele keren dat we wel iets terug horen over het belang van Samen. En dan vaak van mensen die niet of zelden in de kerkdienst komen. Tijdens de vergadering dachten we na over de mogelijkheden om Samen meer samen te laten zijn. Bijvoorbeeld door eens een “Samendienst” te houden, een gezamenlijke dienst aansluitend bij een themanummer van Samen.

Tegelijk zagen we ook beren op de weg. De kosten van het drukken. Maar misschien nog wel meer, de toenemende druk op een afnemend aantal vrijwilligers. Dat betekent keuzes maken en prioriteiten stellen. Voor de AK betekent dit dat we het aantal vergaderingen beperken om de vergaderdruk te verminderen. Die tijd kan beter besteed worden in het intensiveren van het samen zijn binnen de PGE. De heiavond (zie vorige nummer van Samen) is daar een mooi voorbeeld van.

Ik eindig deze keer met een citaat van nijntje, dat iets over samen zegt:

zeg nijn, zei vader op een dag
ik heb een goed idee
ik ga eens naar de dierentuin
wil jij soms met mij mee

Hartelijke groet,
Benjamin Jansen

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Varia" op pagina 4 van Samen jaargang 46 no. 3

De eerste Eindhovense predikant

Een zware tijd
Toen ’s-Hertogenbosch in 1629 capituleerde voor Frederik Hendrik, kwam de stad onder het gezag van de Staten-Generaal. Vijftig jaar eerder was aan het bestaan van de Bossche gereformeerde gemeente een eind gekomen doordat zo goed als alle gereformeerden de stad uitvluchtten vanwege de dreiging van de Spaanse troepen. Die hadden eerder in Maastricht huisgehouden met moorden en plunderen. Na de capitulatie werd de Gereformeerde Kerk van Den Bosch opnieuw geïnstitueerd met een kerkenraad en predikanten. Er werden ook predikanten gezocht en beroepen voor een aantal andere plaatsen, waaronder Eindhoven. In deze kleine stad bestond tot voor kort nog een gereformeerde huisgemeente.

Het gebied buiten Den Bosch bleef oorlogsgebied en was dus erg onveilig. Van de predikanten, die na 1629 benoemd waren, was dan ook na enkele jaren alleen die te Eindhoven gebleven. Deze predikant was Johannes van der Hagen, die sinds 1623 in Oosterwijk onder Leerdam stond en in 1632 naar Eindhoven kwam. Wegens de onveiligheid had hij zijn intrek genomen in het kasteel bij Eindhoven, waar ook het garnizoen was gelegerd. De kerkdiensten werden aanvankelijk gehouden in de kapel van het kasteel en later in het stadhuis.

In 1638 getuigde zijn kerkenraad van den grooten arbeyt die bij Johannes van der Hagen, predicant te Eyndhoven dagelicx wort gedaen met groot voordeel van de gereformeerde religie  en merckelicken aenwas der gemeente aldaer. De gemeente telde ongeveer 100 zielen op een bevolking van circa 1500. Later klaagde Johannes dat hij meer dan achttien jaar de last ende hitte der kercken in de oorlogh met veele periculen ende uytstaende swaricheden gedraeghen had.

Nadat in 1648 de vrede getekend was, ging hij in de stad wonen. Het echtpaar Van der Hagen kreeg vijf zonen, die ook predikant werden, en drie dochters, waarvan er twee met een predikant trouwden. Een predikantenfamilie, zoals er wel meer waren.

Een eigenzinnige dominee
In 1668, Johannes was toen ongeveer 70 jaar, was bij hem de wens opgekomen om zich door een van zijn zonen te laten bijstaan, zodat die hem te zijner tijd kon opvolgen en hij met emeritaat kon gaan. Zijn zoon Johannes jr, predikant te Budel, was daartoe bereid. Nu was bij de beroepingsprocedure de goedkeuring van diverse instanties vereist. Zoals in de kerkorde stond, moesten het stadsbestuur en de classis akkoord gaan. Omdat Eindhoven deel uitmaakte van een zogenaamde Heerlijkheid, diende ook de Heer toestemming geven. Dit was de prins van Oranje, de toekomstige stadhouder Willem III, die nog minderjarig was. De autoriteit werd waargenomen door zijn grootmoeder, Amalia van Solms, weduwe van Frederik Hendrik. Johannes sr verzocht de prinses om toestemming voor het beroep, wat hem verleend werd. Hiermee begonnen de problemen.

Johannes had dit alles in zijn eentje geregeld en de kerkenraad, het stadsbestuur en de classis er buiten gelaten. De kerkenraad kreeg er lucht van en riep Johannes sr ter verantwoording. Toen werd duidelijk wat die bekokstoofd had. De kerkenraad was in zijn wiek geschoten en betoogde dat het gebeurde in strijd was met de kerkorde en tegen het recht van de kerk. Daarop gaf de raad twee van zijn leden opdracht om bij de prinses de toestemmingsakte ingetrokken te krijgen, zodat het recht van de kerk gehandhaafd zou worden. Een delegatie namens kerkenraad en stadsbestuur vertrok naar Den Haag, waar zij een week zou verblijven.

Naar Den Haag
Uit een declaratie van de uitgaven blijkt dat de delegatie onder andere uit eten ging met een vertrouwde vriend, die de weg wist aan het Hof. Er werd een rekwest in een mooi handschrift opgesteld. De griffier, die de delegatie in Huis ten Bosch ontving, zei echter dat hij geen verzekering kon geven dat de goedkeuringsakte zou worden ingetrokken. De reis had dus nog niet tot het gewenste resultaat geleid.

De classis Peel- en Kempenland besprak de zaak en stelde zich achter de kerkenraad. Verder kwam de kwestie ook op de vergadering van de synode van Gelderland, waarbij de classis was ingedeeld. Dit leidde tot een tweede bezoek aan Den Haag door een delegatie die versterkt was met gedeputeerden van de synode. Na enige tijd werd zij ontvangen door de prins, die inmiddels 18 jaar was en nu dus zelf zijn zaken behartigde. Hij zegde wel toe dat de akte zou worden vernietigd, maar de griffier weigerde dat zwart op wit te geven. Via de eerder genoemde vertrouwde vriend lukte het om ook een gesprek te hebben met de prinses, die de akte had verleend. Het resultaat was dat Johannes sr werd opgedragen de akte terug te sturen, waarna die dan zou worden ingetrokken. In een gesprek met de synodale deputaten zegde Johannes sr uiteindelijk toe dat hij zich neerlegde bij het niet doorgaan van de assistentie van zijn zoon.

Eind goed, al goed
De oude Johannes was dus nog steeds niet met emeritaat. Na overleg met zijn kerkenraad  vroeg hij enkele jaren later zijn vierde zoon Henricus, die in 1671 proponent was geworden, hem in zijn werk bij te staan. Voor Henricus was dit aantrekkelijk, want bij het grote overschot aan proponenten gaf het hem uitzicht op een predikantsplaats. De Eindhovense kerkenraad verzocht de prins om goedkeuring voor het benoemen van Henricus. Die toestemming kwam, mits buiten last en kosten van de prins. Daarna zou de kerkelijke weg bewandeld moeten worden om Henricus te beroepen, zodat zijn vader dan met emeritaat kon gaan. Henricus ging nu zijn vader helpen in de gemeente.

Weer drie jaar later vroeg Johannes de classis om zijn emeritaat en tevens, namens de kerkenraad, om medewerking aan het beroepen van Henricus als predikant. Ook het stadsbestuur en de prins werden om goedkeuring gevraagd. Henricus werd als predikant te beroepen en in 1675 deed hij zijn intrede in de Eindhovense gemeente, die hem al had leren kennen als een goede dienaar. In 1679 overleed Johannes, ongeveer 80 jaar oud.

Deze geschiedenis laat, behalve de slechte emeritaatsvoorziening, de sterke betrokkenheid van de staat bij de kerk zien. Pas in de Franse tijd kwam er verandering in de relatie tussen overheid en kerk.

Gerard van Gurp

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Dienen" op pagina 6 van Samen jaargang 46 no. 3

Verkiezingen en Vluchtelingen

Begin februari presenteerde het televisieprogramma ‘Een Vandaag’ het eindoordeel over Kabinet Rutte II. Van alle respondenten voor dit onderzoek, was maar liefst één op de drie niet tevreden met de politieke aanpak van de recente vluchtelingenstroom. Het is dus niet verrassend dat eenzelfde percentage mensen aangeeft dat het thema ‘vluchtelingen’ voor hen een speerpunt is in de komende verkiezingen. De afgelopen jaren is het migratiebeleid van Nederland steeds restrictiever geworden. Ook gaan er steeds vaker stemmen op om ‘illegaal verblijf’, het ergens ‘zijn’ zonder de juiste papieren, strafbaar te stellen. Sommige partijen, zoals de VVD en PVV, zijn bijvoorbeeld vóór de strafbaarstelling van illegaliteit, tegen de opvang van uitgeprocedeerde vluchtelingen en tegen pardonregelingen.

Politiek en uitgeprocedeerde vluchtelingen gaan moeilijk samen. Zo leidde een conflict over toegang tot bed, bad en brood (‘BBB’) voor uitgeprocedeerden in het voorjaar van 2015 bijna tot een kabinetscrisis tussen de VVD en de PvdA. Afgelopen december zette staatssecretaris Klaas Dijkhoff van Veiligheid en Justitie een streep door de financiering van gemeentelijke ‘BBB’-regelingen nadat een akkoord tussen hem en de gemeenten over de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers was mislukt. Hij wilde ‘meewerken aan terugkeer’ een voorwaarde maken in de toelating tot ‘BBB’. Dit terwijl terugkeer voor veel uitgeprocedeerden geen realistische mogelijkheid of optie is.

Na de verkiezingen zal het lot van de ‘BBB’-regeling duidelijk worden. Alleen al in Eindhoven zullen tientallen mensen het dak boven hun hoofd verliezen als deze voorziening zonder goed alternatief stopgezet wordt. Voor mensen die een hart hebben voor (afgewezen) vluchtelingen is er op 15 maart weer iets te kiezen. ‘Vluchtelingenwerk’ heeft een stemwijzer gemaakt waarin de verkiezingsprogramma’s van alle grote partijen worden getest op ‘vluchtelingvriendelijkheid’. Hierin is onder andere te zien hoe de partijen denken over onderwerpen als integratie, opvang en veilige routes voor vluchtelingen naar Europa. Vanuit Vluchtelingen in de Knel hopen wij op een toekomst waarin uitgangspunten als medemenselijkheid, interesse en vertrouwen in vluchtelingen weer centraal kunnen staan.

Er staat een link naar de stemwijzer op de website van Vluchtelingen in de Knel: www.vluchtelingenindeknel.nl.

Anouk Willemsen – Vluchtelingen in de Knel

 Onderstaande artikel staat in de rubriek "Agenda" op pagina 7 van Samen jaargang 46 no. 3

Bijeenkomst 500 jaar Reformatie

Op dinsdag 7 maart a.s. willen wij als predikanten van onze Protestantse Gemeente Eindhoven u graag een avond aanbieden van workshops rond de vijf “sola’s” van de Reformatie. Het is de bedoeling dat er in twee ronden van 50 minuten een korte inleiding en een gesprek plaatsvindt over, “alleen door genade” (inleiding Bert Jan van Haarlem), “alleen door geloof” (Sjaak Pauw), “alleen door de Schrift” (Tineke Boekenstijn), “alleen door het Woord (Kirsten Wuijster) en “alleen door Christus” (Elbert Grosheide). Deze avond staat mede in het teken van onze verbondenheid als leden van de gehele PGE. We willen het graag zo organiseren dat de deelnemers juist niet bij hun “eigen” predikant de workshop volgen. Het spreekt overigens vanzelf dat ook mensen die geen lid zijn van de PGE hartelijk welkom zijn. De ontmoeting vindt plaats in de Adventskerk. Aanvang 20.00 uur. Graag even opgeven via Elbert Grosheide, Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.  of via telefoon 040 8435380.

Ministerie van Predikanten

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Column" op pagina 8 van Samen jaargang 46 no. 3

Luther

Sola gratia – alles is gratis

Eigenlijk zou er in iedere kerk op één van de wanden moeten staan : “Alles is gratis”. Al zou ik er de voorkeur aan geven om de “s” door een “a” te vervangen : “Alles is gratia”. Omdat dat woord aangeeft dat behalve gratis ook alles genade is, een woord dat bij kerkgangers in ieder geval nog bekend is.

Ouderwets of niet, die woorden van Luther zijn onverslijtbaar. Niet gek, want hij heeft ze als een schat uit de bijbel opgegraven, en dat in een tijd dat de kerk goede werken noodzakelijk achtte om tot God te komen.
Moet men in vrijwel alle godsdiensten naar de goden toegaan om hun gunsten te verdienen en zich inspannen door bijvoorbeeld een heilige berg of zelfgebouwde hoogten te beklimmen, de God van Jezus is de enige God die naar de mensen toekomt en via Jezus laat weten dat alles gratis is. Het duidelijkste vind ik dat terug in het beeld van Jezus, die voor je knielt en vraagt of hij je voeten mag wassen.

Stel je eens voor dat we dit goeie nieuws verder willen vertellen en een spandoek op de gevel van de kerk bevestigen met dezelfde tekst :  “Alles is gratis”.
Er kan best eens iets gaan gebeuren tijdens de dienst of het koffiedrinken. En dan begint het avontuur, want de binnenkomers zullen een heel ander idee hebben van wat ze gratis kunnen komen afhalen. Een dakloze kan wel eens denken dat hij naast een broodje bij de koffie ook nog wel een tientje kan scoren, ze collecteren immers daar in die kerk. En hoe ga je dan uitleggen wat dat eigenlijke is, dat de kerk te bieden heeft.
Luther was een groot theoloog en debater en dat in een tijd waarin iedereen, zo niet gelovig, in ieder geval wel bekend was met de bijbelse begrippen.
Dat is in deze tijd wel anders, nu een groot deel van de bevolking niet eens meer het verschil weet tussen protestant en katholiek, laat staan de toch beladen woorden, die in de kerk gebruikelijk zijn. Ga daar als gewoon mens maar eens aanstaan !

Ik zou het al geweldig vinden als er op de kerk een spandoek zou komen met : “Tussen 11.00 en 12.00 uur gratis koffie”. Om dan in een gezellige sfeer ontspannen af te wachten of je gast wel iets te vragen heeft over de bijbel of over God, om daarop gewoon te zeggen wat je invalt, vertrouwend op wat er ook in de bijbel staat, n.l. dat de Geest je de woorden zal geven.

Het lijkt koorddansen en je moet het maar gewoon geloven.
                                                                                     Geeske van der Veen

Onderstaande artikel staat in de rubriek "TINT" op pagina 8 van Samen jaargang 46 no. 3

In Memoriam

Elisabeth Fricker

Met groot verdriet in ons hart moeten wij helaas mededelen dat Elisabeth Fricker op 4 februari is overleden. Elisabeth was bijna twintig jaar studentenpastor bij de Eindhovense Studenten Kerk en TINT. Ze heeft in haar werk talloze studenten bereikt, begeleid en geraakt met haar bijzondere persoonlijkheid en mooie kijk op het leven en de wereld.

Een jaar geleden heeft ze afscheid genomen van TINT. Een andere baan en kans waren op haar pad gekomen. Helaas heeft ze dit nieuwe pad nooit mogen inslaan. De kanker die ze in 2012 nog had overwonnen was weer teruggekeerd. Ditmaal al zo sterk gevorderd dat er geen reguliere behandeling meer mogelijk was.

Het afgelopen jaar heeft ze in stilte omringd door haar meest dierbare vrienden en familie doorgebracht. Ze wilde zich kunnen concentreren op alternatieve behandelingen en had nog geen boodschap aan een grote hoeveelheid medeleven. Een betere typering van Elisabeth is er niet: koppig, eigenwijs en altijd hoopvol. Een gepassioneerd persoon vol vuur, dat vuur zal nu voort branden in alle studenten en mensen die ze tijdens haar leven heeft ontmoet.

Onze gedachten en medeleven van het TINT team gaan uit naar Martien, Cara en Macha en allen die Elisabeth missen. Wij wensen hun heel veel sterkte bij dit gevoelige verlies.

Namens het TINT team,

Anniek Mol, project manager@TINT>

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Samen naar buiten" op pagina 9 van Samen jaargang 46 no. 3

Hugo

Hugo is een gast die zijn mening niet onder stoelen of banken steekt! Als er in de huiskamer van ’t Hemeltje bijvoorbeeld een naar zijn smaak onprettig muzieknummer klinkt, laat hij dat onmiddellijk horen!

Meestal komt Hugo wat later op de middag dat ik vrijwilliger ben. Hij gaat dan tegenover de bar zitten. Zijn ogen stralen “kom maar op!” uit. Hij bedoelt dat hij rummikub wil spelen. Als het niet te druk is doen we dat dan. Hij wint meestal van mij. Mijn tactiek is dat ik een verhaal begin te vertellen als hij juist over een ingewikkelde constructie aan het piekeren is.  “Zo kan ie wel weer, meneer de dominee!” is dan steevast zijn reactie. Aangezien deze kwalificatie mij niet vaak ten deel valt, profiteer ik door hem te polsen over zijn zondebesef. Dan zijn we natuurlijk verder van huis, dreigt het spel stil te vallen en bind ik snel weer in. Maar de schade wat betreft zijn overwinningskansen is wel aangericht!

Hij is een trouwe bezoeker van ons schilderatelier. In tegenstelling tot velen copieert hij. Laatst hing er een prachtige koe van hem in de huiskamer. Een andere produktie van hem vind ik minder geslaagd. Ik vertelde hem dat er aan het schilderijtje van hem dat ook in onze huiskamer hangt en dat een aantal voetballende PSV-ers afbeeldt, iets mist. Het gezicht van de speler die op de oude crack Willy van der Kuijlen lijkt heeft meer weg van een Noord-Koreaan dan van een Brabander, terwijl degene die naast hem op het veld staat m.i. zijn zuster zou kunnen zijn. Een jaar geleden zou ik dit niet gedurfd hebben, maar inmiddels is onze verstandhouding van zodanige aard dat hij dit van mij kan hebben. Als je zoiets tegen Hugo zegt trekt hij zich dit aan. Hij heeft inmiddels de benen van diverse spelers opnieuw geschilderd; de door mij genoemde gebreken heeft hij nog niet aangepakt. Natuurlijk heb ik hem gecomplimenteerd met zijn verbeteringen!

Ons contact groeit verder, ook al vind hij mij mogelijk een rare snuiter. Dit bleek toen ik hem onlangs vertelde dat ik gedroomd had dat ik ergens in de Poolzee rond dobberde tussen de ijsschotsen en aan de dichtbij zijnde wal een figuur zag opdoemen die mij zou kunnen redden.
Toen ik dichterbij kwam hoorde ik hem zeggen: “Ha daar hebben we de dominee !”. Ik liet in het midden of hij mij een hand toestak, maar we lagen wel samen in een deuk ! Ik hoop dat Hugo blijft komen en dat ik leer om wat beter tegen mijn verlies te kunnen !

Leen Sluis, vrijwilliger ‘t Hemeltje

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Zorg samen" op pagina 13 van Samen jaargang 46 no. 3

Boterham met tevredenheid

Na de uitbundigheid van Carnaval is met Aswoensdag een periode aangebroken van Vasten, inkeer en voorbereiding voor de Goede Vrijdag en Pasen. In de gespreksgroep gaat het over het vastentrommeltje. In katholieke gezinnen was dit vroeger een bekend verschijnsel. Het snoep dat je als kind kreeg mocht je niet opeten, maar moest je bewaren in dat trommeltje, tot Pasen. Sommigen mochten er al wel iets uit nemen op zondag, maar er waren ook gezinnen waar alles werd opgespaard, tot het een grote plakkerige boel was. Maar dat gaf niets, er werd toch lekker van gesmikkeld, met Pasen. Bij anderen was het thuis sowieso geen vetpot was, dus er was ook weinig snoep….

Deze Vastentijd, Veertigdagen op weg naar Pasen, is in de kerkelijke traditie dus een periode van voorbereiding, bezinning en inkeer. Daar hoort bij dat je je eigen gewoontes eens onder de loep neemt. We vinden het soms zo vanzelfsprekend dat we kunnen eten en drinken, dat we geld en goed hebben… Ik vind het altijd opnieuw zinvol om daar in deze periode bij stil te staan. Om me bewust te worden van al het goede dat op mijn pad komt, en daarvoor dankbaar zijn. Deze Vastentijd kan ook aanleiding zijn om even te minderen met de gewoontes van snoepen en zoetigheid, van een glas wijn met nootjes. Anderen kiezen om minder televisie te kijken, of te stoppen met roken….
Een tijd van soberheid inlassen, zo kun je de Veertigdagentijd omschrijven. Dat is overigens ook wel weer hip, zie ik om me heen. Mensen die zichzelf te zwaar vinden nemen bewust een gezonde maaltijd. Er zijn jonge mensen die het beu zijn dat ze zoveel keuzes kúnnen maken, dat ze niet meer weten wát ze moeten kiezen. Of die niet meer voortdurend bereikbaar willen zijn via mobieltjes en sociale media…..

Mijn vader vertelde dat hij als jongen in een groot gezin soms een boterham met tevredenheid kreeg: brood met een beetje boter. Of soms bestrooid met wat suiker. Want er was niet altijd beleg en ze moesten ook leren om genoegen te nemen met wat er wel was.
In deze tijd van inkeer en soberheid vind ik dat een mooi beeld.

Petra Speelman,

 geestelijk verzorger in De Horst Kronehoef en Parc Gender

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Dienen" op pagina 14 van Samen jaargang 46 no. 3

Op weg naar Pasen

Eén maart is Aswoensdag. Het carnaval is voorbij en ook veel protestanten halen een askruisje. De veertig dagentijd is begonnen. Traditioneel een tijd waarin aandacht wordt gevraagd voor diaconale activiteiten en met name voor het werelddiaconaat van de ZWO. De ‘Z’ staat voor zending. Dat is een onderwerp waarover in onze kerk verschillend wordt gedacht. De Diaconie van de PGE heeft hierover een duidelijke opvatting. Ons diaconale werk mag nooit de openlijke of verborgen bijbedoeling hebben om te evangeliseren. Geen bijbeltjes verstrekken bij een hulpverlenend gesprek. Het uitdelen van brood wordt niet langer gekoppeld aan de verplichting tot kerkbezoek. Die tijden zijn voorbij. Mijn grootouders vervreemden door dergelijke praktijken van de kerk, waar zij tenslotte mee braken. Wat moeten we dan met het woord ‘zending’? Op diverse momenten horen wij de oproep om een missionaire gemeente te zijn, klinkt het verwijt dat de kerk te weinig zichtbaar is in de samenleving. De onmacht door de voortschrijdende krimp van de gemeentes, de vergrijzing en de terugloop van vrijwilligers drijft mensen in de beslotenheid van de eigen gemeente waar men zich veilig voelt. Begrijpelijk, maar verre van een Christelijk elan. In het diaconaat kan de kerk laten zien waarvoor zij staat. Gedreven en zonder bekeringsdrift.  Dat is mijns inziens missionair. Laten wij zo opgaan naar Pasen.

Leo Steinhauzer, voorzitter College van Diakenen

2017  SAMEN  februari 2017 nummer 2. Lees meer...

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Sola Fide" op pagina 2 van Samen jaargang 46 no. 2

Sola fide

Zoals u in een eerdere uitgave van Samen al hebt kunnen lezen is het sola fide naast het sola gratia, sola scriptura, solus Christus en soli Deo gloria een van de vijf pijlers van de Reformatie. Het sola fide (alleen door geloof) heeft een link met de reformator Luther en heeft blijvende betekenis gekregen in de Lutherse en gereformeerde belijdenisgeschriften. Wanneer we het hebben over Luther, kunnen we wel stellen dat één grote vraag zijn leven heeft gestempeld. De vraag luidt: ‘Hoe krijg ik een genadig God? Hoe kom ik in een goede verhouding te staan met God? Iets dat tot uiting komt in een preek uit 1534 waarin hij terugblikt op zijn leven. ‘O wenn wiltu ein mal from werden und gnug thun, das du einen gnedigen Gott kriegest?’ (Joachim Rogge, Anfänge der Reformation, pag. 74).
Met name dat gnug thun heeft in het leven van Luther diepe spore getrokken. Hij werkte zich een slag in de rondte om een genadig God te krijgen. Hij bezocht heilige plaatsen, vastte, bad, etc., maar Luther bleef zich schuldig voelen ten opzichte van God.
Wanneer hij in plaats van Johann von Staupitz college gaat geven over de uitleg van de Bijbel doet hij de ontdekking van zijn leven. Deze exegetische ontdekking heeft zijn theologie en die van de reformatie blijvend gestempeld. Naar aanleiding van Paulus’ brief aan de Romeinen ziet Luther in dat God Zijn rechtvaardigheid aan ons geeft. Het is Zijn cadeau aan ons! Echter, in eerste instantie haatte Luther het woord rechtvaardigheid , want hij dacht dat God rechtvaardigheid van hem eiste en daardoor moest Luther zo hard aan de slag om bij God in een goed daglicht te komen. Het eisende element verandert echter op een gegeven moment, want Luther ontdekt dat God een gevend God is. Door Christus alleen (solus Christus) wordt ons rechtvaardigheid geschonken. Belangrijk daarbij is het woord geloof. Alleen door geloof in Jezus Christus zijn we gerechtvaardigd, staan we weer in een goede verhouding met God (c.f. Efeze 2: 8, 9).
Het is evident dat geloof hier verstaan moet worden in de zin van Zondag 7 van de Heidelbergse Catechismus. Geloof is een stellig weten, maar ook een vast vertrouwen (c.f. Joh. 14: 1)! Het is je met je ‘hele hebben en houwen’ vastklampen aan Jezus Christus. Niet zonder Hem kunnen!

Wij krijgen dus een genadig God, we komen met Hem in een goede verhouding te staan door geloof alleen. Iets dat Rom. 3: 24 ons ook laat zien. We worden gerechtvaardigd om niet. Gratis! Daar zit geen enkel werk van ons bij! Geen enkele goede daad of wat dan ook kan ervoor zorgen dat we in een rechte relatie met God komen te staan. Iets dat niet genoeg benadrukt kan worden. Helaas kon de Rooms-Katholieke kerk met deze rechtvaardigingsleer niet uit de voeten en tijdens het Concilie van Trente (Trente VI Canon 9) wordt er over hem/haar die achter genoemde rechtvaardigingsleer staat een anathema (in de ban) uitgesproken. Onder andere de werken waren zeker relevant als het ging om het heil. Zouden die er niet meer toe doen, dan kreeg je als vanzelf een passief christendom.

Als onderdeel van de rechtvaardigingsleer is het sola fide in mijn optiek anno 2017 nog steeds relevant. In het kader van Refo500 is het daarom ook goed om niet onder stoelen of banken te schuiven dat het sola fide nog steeds een pijler van het christendom is. Een pijler die een onderscheidende werking heeft. Waar de christen gerechtvaardigd is door geloof alleen, zie je in andere religies/godsdiensten dat aanhangers daarvan bepaalde inspanning moeten leveren om bij hun god in een goed daglicht te komen. Te denken valt hierbij aan de Islam. Wil de moslim een goede moslim zijn en wel zo dat Allah tevreden over hem is, dan zal er voldaan moeten worden aan de vijf zuilen. De sjahada (geloofsbelijdenis) opzeggen, salaat (bidden), sawm (vasten), zakaat (armenbelasting betalen) en de hadj (bedevaart) naar Mekka maken. Pijlers van de Islam die tegelijkertijd als eisen gezien mogen worden. Daar moet de moslim zich voor inspannen. Hoe anders leert de Bijbel ons: Door Zijn genade bent u nu immers gered, dankzij uw geloof. Maar dat dankt u niet aan uzelf; het is een geschenk van God en geen gevolg van uw daden, dus niemand kan zich erop laten voorstaan. Efeze 2: 8, 9. Het verschil moge duidelijk wezen!

Naast het feit dat sola fide onderscheidend wil werken ten opzichte van andere religies/godsdiensten, wil het ons ook in de kerk scherp houden. Gezien de breedte van de kerk is dat in mijn optiek geen overbodige luxe. Want, is het daadwerkelijk door geloof in Jezus Christus alleen dat we in een goede verhouding tot God komen te staan of passen we het populaire spreekwoord Er zijn vele wegen die naar Rome leiden ook toe op God?
Daarnaast merk ik dat er ook mensen in de kerk zijn, die met het geloof worstelen. Men weet wel dat God bestaat, wat Jezus heeft bewerkstelligd, maar toch kunnen ze zich dat niet toe-eigenen. Hierdoor gaan zij bij zichzelf te rade in plaats van het heil buiten zichzelf, zoals Luther had gezegd, te zoeken (Van den Brink, Van der Kooi, Christelijke Dogmatiek, pag. 602). Wanneer je jezelf dan aan zelfreflectie blootstelt, dan kom je al gauw in de problemen, want wanneer heb je dan voldoende geloof? En...zou je er dan toch niet iets voor moeten doen om in een goed daglicht bij God te komen staan? In het kader hiervan staat er in het hierboven aangehaalde werk (pag. 602) een prachtig citaat van ds. H.F. Kohlbrugge dat ik u niet wil onthouden: ‘Het is juist het afzien van elke prestatiedrang, en het zich eenvoudig verliezen aan God in het vertrouwen dat Hij ‘een man van zijn woord is’.

Sola fide! Laten we dankbaar zijn voor de ontdekking van Luther. Daarnaast is het ook zaak om het, ondanks de oude papieren die het heeft, fier overeind te laten in onze tijd. Dat het voor ons ook maar een porta paradisi (poort van het paradijs) mag zijn, maar dat het ook maar zo mag zijn dat we anderen erop wijzen dat er werkelijk niets anders is dat ons in een rechte verhouding met God brengt.

ds. Sjaak Pauw

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Bestuurlijk nieuws" op pagina 3 van Samen jaargang 46 no. 2

Een gezamenlijke nieuwjaarsbijeenkomst/hei-avond van de AK en de wijkkerkenraden donderdag 19 januari 2017 in de Ontmoetingskerk

De AK is het jaar 2017 gestart met een nieuwjaarsbijeenkomst/hei-avond samen met de wijkkerkenraden. Het is geen hij-avond geworden want de dames en heren waren wat aantal betreft goed vertegenwoordigd. Na een gezellige inloop en het nieuwjaarwensen was het woord aan de voorzitter van de AK. Na een hartelijk welkom en de wens voor een gezegend en goed nieuwjaar nam hij de aanwezigen mee in een stellingen spel. Het is 500 jaar geleden dat Maarten Luther zijn 95 stellingen vastspijkerde aan de deur van de slotkerk te Wittenberg. Deze haast mythische gebeurtenis en de uitwerking hiervan, wordt vaak gezien als het begin van de Reformatie en van wat we nu ‘protestantisme’ noemen: een vernieuwingsproces dat de kerk en de wereld heeft veranderd. In 2017 staan we hierbij stil en kijken we vooruit. Door de PKN zijn voor gemeenten diverse materialen ontwikkeld om zelf mee aan de slag te gaan. Deze hei-avond hebben we het stellingenspel, bestaande uit 95 hedendaagse stellingen, gebruikt en 12 stellingen geselecteerd.
De aanwezigen konden per stelling aangeven of zij het ermee eens waren of niet, door zich in de ruimte te groeperen. Per vraag werd een korte motivering van de keuze gevraagd waar soms een geanimeerde discussie op volgde. Duidelijk kwam de pluriforme samenstelling van de PGE in de keuzes en motivering naar voren. Ook de prioritering tussen diaconaat en pastoraat was een punt waarbij gesteld kan worden dat “Een kerk die niet dient, dient tot niets” maar “Een kerk zonder bron, droogt op”. De stellingen die besproken zijn:

  1. Luther zou vandaag zijn stellingen op een bankgebouw of een schouwburg getimmerd hebben.
  2. Zingen is het hoogtepunt van de kerkdienst;
  3. Ik voel me weleens eenzaam in de kerkdienst
  4. Ik hoef de bijbel niet meer te lezen, ik heb hem al uit;
  5. Protestants geloven is meer een zaak van het hoofd dan van het hart;
  6. Joden, Christenen en moslims aanbidden dezelfde God;
  7. “Mijn” God bestaat niet;
  8. De naam Protestantse Kerk staat meer voor continuïteit dan voor vernieuwing;
  9. Het is goed dat de kerk het armoedeprobleem krachtig op de agenda zet;
  10. Voor mij is een diaconale kerk de kerk van de toekomst;
  11. Op koopzondagen moeten kerken missionair aanwezig zijn;
  12. De kerk moet niet zo tobben.

In kleine groepjes werd vervolgens geïnventariseerd welke stellingen we op koopzondag op de deur van de Catharinakerk zouden willen plakken. Deze zijn:

  1. Er is meer dat ons bindt dan dat ons scheidt;
  2. De mens leeft niet van brood alleen, kom binnen;
  3. Gaat heen, verkoop alles en volg mij;
  4. Deel je vreugde en zorgen in gezamenlijk gebed;
  5. Ook al mag het orgel hier niet spelen, U bent van harte welkom;
  6. Ook wij zijn zondag open;
  7. Het bestaan van de voedselbank is een schande voor de stad

Met een dankwoord aan iedereen voor de inbreng sloot ds. Tineke Boekenstijn de avond af met een korte terugblik op de estafette “als een lopend vuur” en met het voorlezen van een lied uit het Jaarprogramma voor gemeenten rond Lutherliederen: Amuse lied 670

Onderstaande artikel staat in de rubriek "TINT" op pagina 5 van Samen jaargang 46 no. 2

Als leerling in de wereld

Op woensdagavond 14 december vond het laatste TINT event plaats in de Kapel, aangezien de Kapel gerenoveerd gaat worden door de DELA. De afgelopen drie jaar hebben er TINT activiteiten plaatsgevonden in de Kapel, dus het laatste event was een mijlpaal. Het event had als titel ‘Change – Challenge – Create’ en het ging erover hoe veranderingen in je leven een uitdaging vormen om iets nieuws te laten ontstaan.

Hoofdspreker was Amr Abdelshafy, promovendus bij Technische Bedrijfskunde aan de TU/e en afkomstig uit Egypte. Abdelshafy is zijn loopbaan begonnen als medewerker in het kleine honingbedrijf van zijn vader. Al snel werd hij leidinggevende en heeft hij dit bedrijf laten uitgroeien naar een groot bedrijf met veel werknemers. Later raakte hij betrokken bij de demonstraties in Egypte en heeft hij zijn diensten aangeboden aan de toenmalige nieuwe regering van Egypte. De inzichten die hij had opgedaan in het bedrijfsleven, kon hij nu in ministeriële kringen toepassen.

Één van de belangrijkste motto’s van Abdelshafy is: zorg dat je in het leven altijd leerling blijft. Zodra je het gevoel hebt, ergens ‘meester’ in te zijn, ga je denken de waarheid in pacht te hebben. Je kijkt dan niet meer met open blik naar de wereld, maar ziet alleen wat in je plaatje past. Wie altijd leerling blijft, houdt zijn of haar blik naar de wereld open. Steeds sta je open voor nieuwe inzichten, voor nieuwe mogelijkheden. Deze open blik is nodig, wil je in het leven blijven groeien.

Bij TINT worden we de komende tijd noodgedwongen opnieuw leerling. We verliezen onze vertrouwde plek en worden de wereld ingestuurd om op nieuwe plekken met nieuwe mensen onze weg te vinden. Dit betekent, dat we regelmatig te vinden zullen zijn op de nieuwe locatie van het Jongerenhuis (Lichtstraat 367). Hier kunnen overdag vluchtelingen terecht voor ontmoeting, taalcursussen en trainingen op allerlei gebieden. Ook wij mogen gebruik maken van deze locatie voor onze activiteiten, waarbij steeds vaker ook vluchtelingstudenten aanhaken. Daarnaast werken wij vaak met aanverwante organisaties en zullen we ook regelmatig van hun locaties gebruik maken. Verder is het de verwachting dat het gebouw Luna op de campus, dat nu gerenoveerd wordt, in de zomer opgeleverd wordt. Ook daar zullen wij met onze activiteiten terecht kunnen.

Tegelijkertijd is de Kapelgemeenschap met haar vieringen verhuisd naar de Johanneskerk, waar we hartelijk ontvangen zijn. Ook hier zie je, naast de pijn van het afscheid van de Kapel, ruimte ontstaan om opnieuw ‘leerling’ te zijn en bezig te gaan met vragen als ‘wie zijn we los van de Kapel?’, ‘wat is onze identiteit en wat vinden we belangrijk?’. Ook hier zie je, dat de verhuizing nieuwe mogelijkheden brengt tot samenwerking.

De verhuizing van zowel TINT als de Kapelgemeenschap was weliswaar noodgedwongen, maar Amr Abdelshafy kan trots op ons zijn: we zijn weer volop leerling, met een open blik op onszelf en op de wereld!

Hartelijke groet,

Margit van Tuijl

Studentenpastor/Personal Life Coach@TINT>

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Dienen" op pagina 6 van Samen jaargang 46 no. 2

Verschil tussen arm en rijk weer groter

Slechts 8 mannen bezitten evenveel als de 3,6 miljard mensen die tot de armste helft van de wereldbevolking behoren, zo blijkt uit het nieuwe Oxfam Novib-rapport dat vandaag aan de vooravond van de jaarlijkse bijeenkomst van het World Economic Forum in Davos is gepubliceerd.

Extreme ongelijkheid
Farah Karimi, algemeen directeur Oxfam Novib: “Ons rapport toont opnieuw aan dat extreme ongelijkheid wereldwijd nog steeds toeneemt. Het is een schande dat een handjevol mensen over zoveel vermogen kan beschikken terwijl 1 op de 10 mensen moet rondkomen met minder dan $ 2 per dag. Het is de hoogste tijd dat regeringsleiders dit probleem nu serieus aanpakken want het tast onze samenlevingen steeds meer aan. Een belangrijke oorzaak is de perverse belastingmoraal van extreem rijke mensen en internationale bedrijven. Daardoor lopen veel landen belastinginkomsten mis, tegelijkertijd wordt over de hele wereld gesneden in de budgetten voor onderwijs en gezondheidszorg. Overheden moeten politieke moed tonen zodat belastingontwijking door internationale bedrijven en de superrijken wordt aangepakt.”

Het Oxfam Novib-rapport laat zien dat deze ongelijkheid vooral de armsten en dan vooral vrouwen treft. Tussen 1988 en 2011 is het inkomen van de armste 10 procent van de wereldbevolking met een gemiddelde van slechts $ 65 gestegen, terwijl het inkomen van de rijkste 10 procent groeide met een gemiddelde van $ 11.800  - dus 182 keer zoveel. Als de trend waarbij steeds meer vermogen in steeds minder handen terechtkomt, aanhoudt dan zal naar verwachting binnen 25 jaar de eerste biljonair zich aandienen. Om dit cijfer in perspectief te plaatsen - u zou $ 1.000.000 per dag gedurende 2738 jaar moeten uitgeven om het bedrag van $ 1 biljoen te halen

Als de huidige trends zich doorzetten, dan zal het 170 jaar duren voordat vrouwen hetzelfde verdienen als mannen. Het ontwijken van vennootschapsbelasting kost arme landen ten minste 100 miljard US-dollar per jaar. Dit is genoeg geld om 124 miljoen kinderen naar school te laten gaan of om de gezondheidszorg wereldwijd te verbeteren zodat de dood van ten minste zes miljoen kinderen per jaar voorkomen kan worden.

Oxfam Novib roept de deelnemers aan het World Economic Forum en met name de aanwezige miljardairs, op hun verantwoordelijkheid te nemen bij de opbouw van een eerlijke en menselijke economie. Het World Economic Forum heeft responsief en verantwoordelijk leiderschap als haar belangrijkste thema dit jaar. De deelnemers kunnen om te beginnen toezeggen een eerlijk deel aan belasting te betalen en toezeggen zich in te zetten voor eerlijke lonen.

Gelezen bij: http://www.duurzaamnieuws.nl door Wim van Dijk, lid van de werkgroep Rechtvaardigheid en Economie.

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Dienen" op pagina 7 van Samen jaargang 46 no. 2

40dagentijd

Het thema van de 40dagentijdcampagne in 2017 is “Sterk en Dapper”. Overal ter wereld leven sterke meiden en vrouwen en dappere jongens en mannen. Mensen die hun wil en hart volgen. In makkelijkere en moeilijkere omstandigheden. Dit vraagt om kracht en doorzettingsvermogen.
Iets dat vanzelfsprekend en makkelijk lijkt, maar het niet altijd is.
Sterk en Dapper behelst 6 vormen: liefhebben, accepteren, overdenken, delen, bevestigen en stimuleren. In alle wijken wordt aandacht gegeven aan de 40dagentijd. Op weg naar Pasen volgen we de weg welke Jezus gegaan is en hoe Hij zich verbond met mensen. Je afvragen wat die weg betekent voor ons leven hier en nu. Bezinning en inkeer en mogelijk ook “vasten”, je onthouden van bepaalde zaken om daardoor meer tijd te nemen voor wat belangrijk is.
Er worden spaar- en herinneringsdoosjes uitgereikt om op tafel te zetten, zodat huisgenoten regelmatig geconfronteerd worden met de vraag “wat kan ik mij onthouden en wat ben ik bereid om apart te leggen voor hen die het minder hebben?” Ook kunnen er weer Paasgroeten voor gevangenen verstuurd worden. Op Aswoensdag ( 1 maart ) is er om 18.00 uur in de Ontmoetingskerk een sobere maaltijd (SoSoSo) en aansluitend om 19.45 uur zal een spreker van de stichting Exodus vertellen wat deze stichting zoal doet. Het doel van Exodus is om de kansen van (ex-) gedetineerden op een geslaagde terugkeer in de samenleving te vergroten. Vanwege de voorbereidingen zowel voor de SoSoSo maaltijd als de lezing graag van tevoren opgeven bij Hannie van Ojen, telefoon 2524051 of email Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Column" op pagina 8 van Samen jaargang 46 no. 2

Sola fide - Je moet het gewoon geloven

Mijn moeder moet tureluurs geworden zijn van mijn vragen over de bijbel en over geloven. “Ik weet het ook niet”, zei ze dan vaak, verbaasd over het feit dat ze een dochter had die de meest onmogelijke dingen verklaard wilde hebben, “je moet het gewoon geloven”. Ja, hallo, dat vond ik toen maar een stom antwoord, want ik daar schoot niks mee op, dacht ik.

Maar nu, na een heel leven achter me, realiseer ik me dat dat het beste antwoord is geweest, dat ik in mijn leven heb gekregen. Om te beginnen was dit het meest eerlijke antwoord dat ze kon geven. Een niet-weten-antwoord is belangrijker dan een opgedrongen antwoord omdat het zo hoort of omdat het de gangbare kerkelijke uitleg is. Die antwoorden heb ik genoeg gehoord en het heeft bij mij nooit gewerkt, je weet gewoon dat er iets niet klopt. Die eerlijkheid heeft me de ruimte gegeven om zelf te gaan denken.

Want er valt nogal wat na te denken over de uitspraak van Luther : “Rechtvaardiging alleen door het woord, door het geloof en door genade”. En jawel, daar is-ie weer die vraag : hoe doe je dat dan, geloven ? Dan is er ook nog die schijnbaar tegenstrijdige uitspraak, vroeger geleerd op de catechisatie :  “Geloven is een zeker weten …..”
Ik dacht als kind dan ook dat iedereen die belijdenis had gedaan, voor het leven zeker was van haar geloof. Nou, voor mij was dat ‘ja’ toen op dat belangrijke moment eigenlijk een te groot woord. Ik voelde me net een koorddanser toen ik het uitsprak. Soms denk ik wel eens, had mijn moeder ooit een circus bezocht, dan was ze misschien op dat idee van koorddansen gekomen. Je probeert het vak te leren in het vertrouwen dat het touw je houdt. Verlies je het vertrouwen even, dan val je. En dat gebeurt in je leven talloze keren. Gelukkig is er het vangnet onder je.

Heel wat keren in mijn leven heb ik me een koorddanser gevoeld, maar ook altijd weer waren er van die onverwachte momenten dat het me overkwam, dat zeker weten. Het kan mij gebeuren in een kerkdienst, ik word geraakt door woorden, door muziek, in de natuur of door zomaar een ontmoeting. En dan heb ik de bijbel nog niet genoemd, het Woord. Wat daarin staat over het verhaal van God met de mensen, gaat zó ver boven mijn denken uit, is zó ongelooflijk dat ik niet anders kan dan het geloven.
Sola fide, je moet het gewoon geloven.

Geeske van der Veen

 

2017  SAMEN  december/januari 2017 nummer 1. Lees meer...

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Solo Verbo" op pagina 2 van Samen jaargang 46 no. 1

Solo verbo
-alleen door het woord-

In vorige nummers van SAMEN is geschreven over de boeken van joden, christenen en mohammedanen. Het ‘heilige’ boek van de christenen is de bijbel. Nog altijd geldt de bijbel als een bijzonder boek. Het is nog steeds één van de meest verkochte boeken. Daarmee is de bijbel niet meteen ook één van de meest gelezen boeken, denk ik. Tot op vandaag is de bijbel wel één van de meest gewaardeerde boeken. In de verkiezing van ‘het belangrijkste boek’ kwam de bijbel als winnaar uit de bus. De bijbel blijft een boek met grote betekenis en invloed.

De Schrift
In de Reformatie is grote nadruk gelegd op betekenis en gezag van de bijbel. De bijbel werd gezien als opgeschreven Woord van God. De Schrift gold als bron en maatstaf voor het geloof. Het ‘Sola Scriptura’ (alleen door de Schrift) benadrukt de unieke betekenis van de bijbel als norm en regel van geloof. De reformatoren maken als eersten een streng onderscheid tussen bijbel en traditie. Voor hen is de schrift een kritisch tegenover voor de Kerk, niet een vanzelfsprekend bezit. De bijbel is als een spiegel die aan de Kerk wordt voorgehouden, met de vraag of de Kerk wel echt luistert naar het Woord van haar Heer. De Kerk – wie of wat daar ook onder verstaan wordt – leeft op gezag van het Woord, de gemeente laat zich gezeggen door het Woord. En het is niet de Kerk die zegt wat er in de bijbel gelezen moet worden. Daarom is het ook zo geweldig belangrijk dat gelovigen zelf de bijbel kunnen lezen. Er komen dan ook vertalingen van de Schrift in de eigen taal van mensen. Dat kan ook, want – zo zeggen de reformatoren – de Schrift legt zichzelf uit. Dat is een bekend uitgangspunt in de reformatie.

Het Woord
De bijbel is niet alleen maar geschreven woord. De reformatoren benadrukken dat de bijbelse verhalen door mensen geschreven zijn geschreven. Daarin zijn ze opvallend modern. Maar zij zeggen ook nog iets anders: mensen hebben de bijbel niet zomaar geschreven, maar zij wisten zich geraakt door God. Zij schreven zelf, maar hun verhalen kwamen niet van alleen henzelf. De schrijvers wisten zich aangesproken door een vreemd woord, een woord dat niet in henzelf was opgekomen. Het waren niet alleen hun eigen woorden, maar het waren ook woorden die hen gegeven waren. De bijbel laat het Woord klinken zoals dat door mensen gehoord is. In de bijbel horen wij het Woord dat vernomen is. Dat is vanouds ‘inspiratie’ genoemd.
Uiteindelijk gaat het dus om het door God gesproken Woord, dat door mensen gehoord en met hun eigen woorden opgeschreven is. Daarmee is de bijbel dus eerder en meer een (liturgisch) voorleesboek dan een leesboek. De betekenis en de kracht van het Woord is niet alleen dat de schrijver geraakt werd, maar ook dat de lezer wordt aangesproken. Dat is wat er gebeurd als het woord hardop gelezen en gehoord wordt. Dit wordt onder woorden gebracht met ‘solo verbo’, alleen door het Woord.

Licht en Leven
Het Woord wordt gedaan of misschien kun je nog beter zeggen: het Woord gebeurt. Luther voelt het karakter van het Woord van God heel goed aan als hij dit benadrukt. In het hebreeuws is er eigenlijk geen onderscheid tussen woord en daad. Als iets gezegd wordt, wordt het ook gedaan en gebeurt het. Wat gezegd wordt is er, het bestaat. Dat is het eerste wat in de bijbel wordt verteld over God. God spreekt. De Heer zegt: ‘er moet licht komen’. En dan is er licht (Genesis 1: 3). Het Woord is een stem die spreekt, het is de klank van Gods spreken: ‘In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was Godgelijk’ (Johannes 1: 1). Het is een levend Woord: ‘Het Woord is mens (letterlijk: vlees) geworden en heeft bij ons gewoond’(Joh. 1: 14). We weten dat het boek Genesis (in het hebreeuws: In het begin) en het Evangelie volgens Johannes door Luther hoog geacht werden en dat deze boeken hem zeer na aan het hart lagen. De betekenis en de kracht van het Woord moeten hem diep geraakt hebben.

Kerst
Gaandeweg wordt duidelijk dat het Woord niet alleen te horen is als de stem van God. Het Woord is ook zichtbaar geworden. Dan krijgt het Woord ook een Naam: Jezus Christus. In de woorden van Johannes: ‘Het Woord is mens geworden en heeft bij ons gewoond, vol van goedheid en waarheid, en wij hebben zijn grootheid gezien, de grootheid van de enig Zoon van de Vader.’ En Johannes bevestigt dit door woorden te herhalen: ‘...goedheid en waarheid zijn met Jezus Christus gekomen’. Het is een oude traditie dat met Kerst in de kerkdienst uit Johannes 1 wordt gelezen. Wij vieren dat het Licht in de wereld komt, het schijnt in de duisternis. En de duisternis heeft er geen grip op gekregen.
Daarmee wordt gezegd dat het Licht niet door het donker is gegrepen. Het heeft geen vat op en macht over het Licht gekregen. Het Licht is sterker dan het donker.
Het betekent ook dat het Licht niet door het donker is begrepen. Het kan of wil niet zien wat en wie het Licht is. Er zit ook een moeilijke en harde kant aan de komst van het Licht in de wereld.
We ervaren nog altijd hoe groot de macht van onwil en ongeluk zijn, hoe groot de kracht van onheil en onrecht zijn. We zien elke dag de beelden en voorbeelden. We begrijpen heel goed dat het Licht het moeilijk heeft op aarde. Toch zal het Licht het Laatste Woord hebben, zoals het ook het eerste Woord is geweest.

Het Woord
Voor Luther is het Woord een klinkend, een sprekend Woord. Het is het Woord dat het Licht en het Leven is voor de mensen. Het is het eerste Woord van God toen Hij hemel en aarde tot leven riep. Het is het laatste Woord dat in Jezus Christus gesproken is. De Zoon is het Woord van Vader bij uitstek. De reformatoren zeggen: waar dat woord op de juiste wijze verkondigd wordt, horen de gelovigen zelf dat Woord. En als zij het gehoord hebben, kunnen zij ook zelf dat Woord spreken.
Het Woord wekt immers geloof en vertrouwen.
Het Woord komt naar ons toe, is de diepe overtuiging van Luther. Het komt van ver, maar het blijft niet ver. Een mens vindt dit Woord niet in en uit zichzelf. Het komt als een stem, het moet gezegd en mag gehoord worden. Zo bevrijdt het Woord ons van het donker. Er klinkt vrijspraak, vergeving. Dat zijn in onze tijd lastige woorden. Ze wijzen ons op onze zwakke kanten en die zien we misschien liever niet. Ze bepalen ons bij onze fouten en stommiteiten en die zouden we het liefst vergeten of ontkennen. Het Woord is een geschenk, het is niet anders, het is genade, het is een gave. Het is een mens niet eigen, het is hem of haar vreemd. Het Woord wordt ons gegeven.
Dat het ons goed doet als een mens naar ons toekomt, als een ander naast en bij ons is, als een naaste ons verdriet, onze vreugde, onze pijn, ons geluk deelt, hebben we, hoop ik, allemaal wel eens ervaren. Waarom kan en mag ook onze God die nabije niet zijn, die in Jezus naar ons toekomt en met ons meegaat. Mens als wij en tegelijk zo heel anders: een stem die ons roept, een Woord dat ons aanspreekt, Licht dat ons raakt en Leven geeft. Zo mogen wij God kennen.

Bert Jan van Haarlem

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Bestuurlijk nieuws" op pagina 3 van Samen jaargang 46 no. 1

Op de gemeenteavond...

Op 17 november hielden we de jaarlijkse gemeenteavond van de PGE. Zo’n 40 mensen waren aanwezig.

Na de opening met Psalm 23 in de ‘ons’-vorm, was Anneke Nieuwenhuizen onze gastspreekster. Met veel passie, enthousiasme en betrokkenheid vertelde ze ons wat in de afgelopen 30 jaar de betekenis is geweest van het Open Huis St. Cathrien voor vele mensen in Eindhoven. Mensen vinden hier een thuis, een bak koffie, een goed gesprek, soms een maaltijd, altijd aandacht en de mogelijkheid om te zijn wie zij zijn. Met vele vrijwilligers uit diverse kerken en organisaties wordt het Open Huis bemenst. Indrukwekkend vertelde Anneke over mooie en moeilijke momenten. Uit veel vragen die aan Anneke gesteld werden, bleek de waardering en belangstelling voor deze bijdrage aan het diaconale aanwezigheid in de stad.
Na de pauze heb ik de conceptwijzigingen in de plaatselijke regeling toegelicht. Primair betreffen die de samenstelling van de algemene kerkenraad (AK), het college van kerkrentmeesters (CvK) en het college van diakenen (CvD). Ook is de tekst aangescherpt m.b.t. de verantwoordelijkheidsverdeling tussen AK, CvK, CvD en de wijkgemeenten. De kerkorde geeft hierbij de hoofdlijnen aan, in een vorm die al deze gremia, oneerbiedig gezegd, tot elkaar veroordeelt. De basis in de kerkorde is dat je het samen doet met elkaar, en niet dat de een meer is of meer macht heeft dan de ander. Uit diverse vragen bleek dat het verstandig is een aantal onderdelen van het concept nog eens goed door te spreken en, conform de kerkorde, voor te leggen aan de wijkkerkenraden.
Dat samen zullen we de komende jaren hard nodig hebben binnen de PGE. Met drie wijkgemeenten hebben we de verantwoordelijkheid om de PGE zichtbaar te maken in de stad. Om die roeping te kunnen waarmaken, zullen we onze inspiratie en energie aan de goede dingen moeten besteden. Daarbij is geld nodig. En dat komen we te kort, jaarlijks vele tienduizenden euro’s. De presentatie van de begroting van de CvK leidde tot veel vragen om toelichting. Dat bracht een beter begrijpen, maar niet zomaar meer begrip. Er zit pijn in de keuzes die voorliggen. Die pijn voelen we als AK ook. En ook al hebben we een eigen vermogen op de bank staan, we kunnen niet potverteren. Dat vermogen is nodig om zeker te stellen dat we ons belangrijkste kapitaal –onze predikanten- kunnen blijven betalen. Om toch ruimte te hebben voor noodzakelijke investeringen zullen we als wijkgemeenten selectief, collectief en creatief moeten zijn. We kunnen het niet permitteren om over elkaar te praten, we moeten met elkaar praten. Samenwerken waar mogelijk, en ook respecteren waar niet mogelijk.
In de CvD is het afgelopen jaar een sfeer van goede samenwerking ontstaan. Het CvD stond voor u wellicht niet zichtbaar in de actiestand, maar u kunt erop vertrouwen dat ze in alle stilte klaar hebben gestaan voor onzichtbare nood. En ideeën en plannen voor 2017 heeft de CvD ook!
Ik eindig deze keer met een persoonlijke wens voor ieder van u: ik wens u een hele goede kersttijd toe en veel zegen voor 2017.

Benjamin Jansen

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Column" op pagina 8 van Samen jaargang 46 no. 1

Het Woord is vlees geworden

We leven in de dagen tussen hervormingsdag en kerst.

Bijna vijfhonderd jaar geleden publiceerde Luther zijn 95 stellingen tegen de dode letter van de aflaat en de handel in goede genade. Ware woorden van Luther tegen lege woorden van een levende paus.  Hij kwam in actie en velen na hem, om de kerk opnieuw te leren dat woorden meer zijn dan beelden. Letterlijk werd dat 450 jaar geleden gepraktiseerd, met een storm door kerken en kathedralen. Maar ook: woorden zijn meer dan dode letters, omdat het Woord leeft en overleeft.

Tweeduizend jaar geleden bejubelden engelen de geboorte van Jezus. Goede genade! Wat zullen die herders onder de indruk zijn geweest van de woorden die uit de hemel buitelden. Van deze gezongen woorden die hen in actie brachten. Ze gaan op pad, op kraamvisite. En vertellen het vervolgens verder. Het beeld van het kindje in de kribbe gaat de wereld in. En Maria, zijn moeder? Zij bewaart al deze woorden in haar hart.

En wat doen de gemiddelde Nederlanders anno 2016 met kerst? Wij praten niet, wij zingen niet. Wij hebben namelijk onze mond vol. Met het vlees van het kerstdiner. Het woord is vlees geworden. Onze woorden bewaren we voor de ander. Vooral om iets over de ander te zeggen. En meestal niet positief. Polariseren, klagen, tegen spreken, of nog minder, minder. Veel wordt geschreven, op twitter, weblogs en digitaal. Weinig wordt gelezen. Veel wordt gezien, weinigen worden gezien…

En wat doet de Christen met Kerst? Hij en zij laat het beeld van Jezus zien. Door gesproken woord, door gezongen lied, door een gast aan tafel toe te laten, door te bloggen of te vloggen, door eenzamen te bezoeken, door blij te zijn over de vrede van Jezus. Dat beeld leeft en overleeft, ook als onze eigen woorden zijn verstomd of niet gevonden kunnen worden. Solo Verbo: alleen door het Woord. Goede Genade!

Benjamin Jansen

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Samen naar buiten" op pagina 8 van Samen jaargang 46 no.1

Iedereen welkom in ons gastvrij inloophuis

Als u nog nooit bij ons geweest bent, dan vraagt u zich misschien af: “Wat zijn dat nou voor mensen die naar het Open Huis gaan?” Wel, het zijn mensen gewoon zoals u en ik, met hun eigen unieke leefsituatie. Iedereen is welkom zoals hij of zij is, ongeacht geslacht, geaardheid, geloof, status of wat dan ook! De meeste mensen hebben het moeilijk, en leven aan de rand van onze samenleving. Natuurlijk verwelkomen wij ook toeristen die de kerk bezoeken en bij ons binnenlopen. Maar onze bijzondere aandacht gaat uit naar medemensen die om welke reden dan ook ‘kwetsbaar’ zijn.

Het ontbreekt veel gasten aan een netwerk, ze staan als het ware alleen op de wereld. Zij vinden het moeilijk om contact te leggen met anderen, zeker als ook familiebanden verbroken zijn. We zien veel eenzaamheid, met name bij ouderen is dat de reden waarom ze bij ons komen.

Er zijn gasten die zo af en toe eens langs komen, maar ook vaste gasten. Elke ochtend komt er een man om koffie te drinken, de krant te lezen en de sudoku op te lossen. Daarna vertrekt hij naar een ander inloophuis, om daar (dezelfde) sudoku op te lossen, en om er de gratis warme maaltijd te gebruiken. Vaste gasten hebben vaak heel wat te vertellen, ze voelen zich bij ons thuis en veilig.

Onze vrijwilligers worden getraind in het luisteren, echt luisteren vraagt bijzondere vaardigheden. Niet in de laatste plaats omdat het veelal ingrijpende en soms ook ontroerende verhalen zijn. Gasten delen met ons soms intieme gevoelens, vertellen wat zij allemaal hebben meegemaakt, waarom ze geworden zijn wie ze nu zijn. Het is ontroerend hoe zij vertellen over hun toekomstplannen, hoe zij vurig hopen op betere tijden, hun verlangen naar vriendschap, naar een bestendige relatie.
Sommigen hopen nog eens een grote reis te maken. Er zijn zelfs gasten die dromen nog eens beroemd te worden. Wij bieden een luisterend oor en dat vraagt veel van onze vrijwilligers, want de verhalen zijn soms schrijnend en pasklare oplossingen zijn er niet. Maar toch, alleen al het luisteren en het meedenken is van wezenlijk belang.

Soms blijft een vaste gast weg om onduidelijke redenen, maar soms ook komen gasten ons bedanken, als het goed met hen gaat en ze daarom niet meer komen. Bij het afscheid zeggen we nooit prettige avond of prettig weekend, maar altijd tot ziens! Met als antwoord een veelzeggende knipoog of opgestoken hand.

Fijn als we ook u een keer als gast mogen begroeten! Vanwege Advent is er momenteel een prachtige beeldententoonstelling van engelen; misschien is dat een goede reden om eens langs te komen? U bent welkom!

Loes Laurense, coördinator

Onderstaande artikel staat in de rubriek "TINT" op pagina 9 van Samen jaargang 46 no.1

Waar voel jij je thuis?

Tijdens de Glow festiviteiten in Eindhoven was er ook nog een ander hartverwarmend evenement gaande. Jaarlijks organiseren wij van TINT samen met Studium Generale en Eindhoven in Dialoog de dialoogavond.
De dialoog wordt op meerdere plekken door Eindhoven en zelfs heel Nederland gehouden. Omdat de doelgroep van onze dialoog voornamelijk uit studenten bestaat, kiezen wij vaak zelf een thema (afwijkend van het thema van de stad). Dit jaar hebben we gekozen voor het thema ‘Feeling @ Home’ met als centrale vraag ‘Waar voel jij je thuis?’. Het leuke is dat dit thema dit jaar zodanig aansprak, dat het ook Eindhoven breed is overgenomen!
Een dialoog is, zoals je zou kunnen afleiden uit de naam, een groepsgesprek. Bij dit gesprek ligt echter de nadruk op het luisteren en doorvragen, in tegenstelling tot meeste conversaties die we in ons dagelijks leven hebben. De dialoog creëert een fijne sfeer van wederzijdse interesse, waardoor je na afloop van de dialoog zo’n 5 tot 7 (afhankelijk van de grootte van je groep) nieuwe personen hebt leren kennen.
‘Feeling @ Home’ is een thema dat natuurlijk vrij te interpreteren is, maar voor iedereen wel bekend klinkt. Wat ik (achteraf gezien) leuk vond aan het onderwerp is dat het voornamelijk inspeelt op de internationale studenten die nu ver van hun huis zijn. De opkomst van Engelstaligen in tegenstelling tot Nederlandstaligen was dit jaar ook verrassend. De afgelopen jaren waren de deelnemers voornamelijk Nederlands met een handjevol Engelstalige mensen. Dit jaar waren de Nederlandse dialogen in de minderheid!

Ik was zelf gespreksbegeleider van een Engelstalige tafel. Onze tafel was een echte multiculturele tafel, met mensen afkomstig uit India, Syrië, Sierra Leone en Nederland. Het was mooi dat tijdens de dialoog naar voren kwam dat het gevoel van ‘thuis voelen’ initieel bij iedereen anders is. Dat het bijvoorbeeld vooral gebonden is aan locaties of evenementen, of juist aan personen, zoals familie. Het was mooi om te zien dat uit ieders verhaal naar voren kwam dat je thuis voelen voornamelijk te maken heeft met geaccepteerd worden: het gevoel hebben dat je ergens thuishoort en dat je je er thuis voelt. Uiteindelijk ging ik naar huis met een fijn gevoel. Mooi om te zien dat we niet zoveel verschillen.

Dialogen worden in Eindhoven het hele jaar door gehouden op uiteenlopende plaatsen, zoals buurthuizen, kerken, moskeeën en bij mensen thuis. Nieuwsgierig geworden? Neem een kijkje op www.eindhovenindialoog.nl !

Cees Gniewyk, student-assistent @ TINT

Onderstaande artikel staat in de rubriek "Dienen" op pagina 9 van Samen jaargang 46 no.1

Landelijke Diaconale Dag 2016

Op zaterdag 19 november 2016 vond de 121e Landelijke Diaconale Dag plaats in het Beatrixgebouw, Jaarbeurs Utrecht. Het thema van de dag was Meer dan een dak: Geloven in delen!
Samen zijn we de kerk in actie. Geïnspireerd door Jezus Christus, willen we delen wat ons gegeven is. Om in Nederland en wereldwijd mensen hoop te bieden en tot hun recht te laten komen. Een kerk is pas echt kerk als ze in actie is. Of dat nu in hartje Rotterdam is of in de Achterhoek, op het platteland in Oeganda of in de sloppenwijk op de Filipijnen, overal komen mensen in beweging. Samen vormen wij een wereldwijde gemeenschap van mensen die geloven in God en in elkaar.
Ca. 1000 deelnemers waren aanwezig om onder leiding van de presentator Kees Posthumus, verhalenverteller en kerkjournalist, op een strakke maar humoristische manier door het programma geloodst te worden. Veel is er samen gezongen, via een videoboodschap sprak de kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer over inzet voor kinderen in Nederland en wereldwijd. Met enkele diakenen vond een gesprek plaats over Armoedebestrijding in Nederland en de inzet van diakenen vanuit de plaatselijke kerken daarbij. Ook digitalisering in het diaconaat kwam aan de orde.
In de middag kon gekozen worden uit 19 zeer interessante workshops zoals Kerkelijke noodfondsen, Armoede in de buurt, zorgzame Kerk en mantelzorg, Jeugddiaconaat enz. Tussen de programma’s door kon een bezoek worden gebracht aan de Belevingsmarkt, de diaconale huizen waarin kennis kon worden gemaakt met het werk van Kerk in Actie en partners waarmee samengewerkt wordt. Hoe we lokaal, landelijk en wereldwijd samen kerk in actie zijn en mensen in nood meer bieden dan een dak boven hun hoofd.
Met een liturgische afsluiting en een tas vol aan bagage is deze inspirerende dag afgesloten. De diaconie heeft weer voldoende stof en inspiratie opgedaan om te gebruiken bij haar werk in onze stad.

Wim van Dijk

 

 

Pin It

Afdrukken E-mail